Yakın zamanda ülkemizi yasa boğan deprem felaketini yaşadıktan sonra akıllarımıza gelen en önemli konulardan birisi de depremi çocuklara nasıl anlatmamız gerektiğidir. Farklı durumlar için farklı yaklaşımlar izlenmesi gerektiği öncelikle belirtilmelidir. Elbette izlenmesi gereken yaklaşım çocuğun yaşına göre de değişikliği göstermesi gerekir.
Depremi Yaşamayan Ailelerin Çocukları
Öncelikli olarak depremi yaşamayan aileler için depremin çocuklara nasıl anlatılması gerektiği oldukça önemlidir. Ülkemizin tüm bölgeleri bir şekilde deprem tehdidiyle iç içe olduğundan, bir deprem anında ne yapılması gerektiği çocukların yaşına uygun şekilde anlatılmalıdır. Bunun yanında önemli bir konu da haberlerde ve sosyal medyada depremle ilgili paylaşımlara maruz kalmaları konusunda nasıl bir yol izlenmesi gerektiğidir.
3-6 Yaş Çocuklara Deprem Nasıl Anlatılmalı?
Bu yaş grubundaki çocukların depremle ilgili her türlü görsel ve sesli uyarıcılardan uzak tutulması oldukça önemlidir. Hiçbir şekilde depremin yıkıcı ve dehşet verici etkilerinden haberdar olmamaları gerekir. 3-6 yaş grubundaki çocukların bu bilgiler karşısında korkması ve ayrılık kaygıları oluşması oldukça yüksek olasılıktır.
Bu nedenle 3-6 yaş çocuklarına yalnızca bir sallantı hissettiğinde ne yapması gerektiği konusunda basit yönergeler verilmelidir.
- Evdeyse anne-baba veya bakımı üstlenen kişinin yanına gidilmesi gerektiği
- Kreş, anaokulu vb. yerlerdeyse öğretmeninin yanına gitmesi gerektiği
- Yanına gidebilecek kimse yoksa hayat üçgeni oluşturabilecek bir noktada eğilmesi (koltuk, sıra, masa, yatak yanı vb)
7-12 Yaş Çocuklara Deprem Nasıl Anlatılmalı?
Artık akademik çağda olan çocuklarımıza depremi anlatırken korkutmayacak şekilde yıkıcı etkilerinden yüzeysel olarak bahsetmeniz gerekebilir. Dehşet verici içeriklere girmeden, korunma yöntemlerinden bahsedilebilir.
- Okuldayken sallantı hissedilirse öğretmenlerin yönlendirdiği şekilde sıra yanlarına eğilmesi
- Evdeyken olması halinde büyüklerin yanına giderek eğilinmesi
- Merdiven ve asansörlerden uzak durması gerektiği
13 Yaş Üstü Çocuklara Deprem Nasıl Anlatılmalı?
Ortaokul çağını geçip liseye geçmek üzere olan veya geçen çocuklarımız artık deprem gerçeğini net bir şekilde öğrenmeliler. Elbette yine çocuklarımızı korkutmadan, gerekli tedbirlerin alınması gerektiği aksi takdirde can kayıpları yaşanabileceği, evlerin yıkılabileceği anlatılabilir.
Bu yaş grubundaki çocuklar artık depremin ne olduğunu tam olarak anlayabilir ve korunma yöntemleri konusunda açık yönergeler alabilirler. Hem evde, hem okulda hem dışarıda deprem hissedilmesi halinde neler yapılabileceği konusunda açık talimatlar verilebilir.
Depremi Yaşayıp, Kayıp Yaşamayan Aileler Çocuklarına Depremi Nasıl Anlatmalı?
Deprem bölgelerinde bulunduğu halde evinde ve/veya yakınlarında can ve mal kaybı yaşamayan çocuklarda, depreme karşı bir korku oluşması beklenir. Özellikle 3-6 yaş grubu için oldukça belirsiz ve korkutucu bir durum söz konusu haline gelmiştir.
Çocuğumuzun güvendiği, güvenli olarak bildiği en iyi yer olan kendi evinde anne-babasının varsa ağabeyi-ablasının yaşadığı korkuya çocuk bizzat şahit olmuştur. Kimseye bir zarar gelmemiş olsa da, çocuklarımızın ruhen ciddi yaralar aldığının farkında olunması gerekir.
3-6 Yaş
3-6 Yaş grubu için bu konunun oldukça önemli olduğu bilinmelidir. Bu yaş grubundaki çocukların bir kısmı depremin sallantısını hissedebilecek farkındalığa sahipken, bir kısmının henüz böyle bir yetisi olmayabilir. Her iki durumda da çocuklarımızı farklı korku ve endişeler beklemektedir.
Sallantıyı hisseden 3-6 yaş grubu için bu, oldukça anlamsız ve korkutucu bir durum olarak bulunur. Bu yaştaki çocuklarımıza bu durumu anlatmak için kesinlikle korkutucu ve yıkıcı ifadelerden uzak durulmalı. Olabildiğince normal bir süreçmiş gibi anlatılmalıdır. Evlerin bazen sallanabildiği ama sizin evinizin sağlam olduğu için bir şey olmayacağı yönünde çocuğu rahatlatıcı bilgiler aktarılabilir. Burada yalnızca “bir şey olmaz” gibi ifadeler yeterli olmayacaktır. Çocukların rahatlamasının yolu, bilgi almasından geçtiği unutulmamalıdır.
7-12 Yaş
7-12 yaş grubundaki çocuklarımız depremi yaşamış ve hissetmişse, izlememiz gereken tutum biraz daha farklı olmalıdır. Bu kez depremle ilgili biraz daha gerçekçi bilgileri, yine çocukları korkutmadan aktarmamız gerekir. Depremden dolayı evlerin hasar alabildiği, hissedildiğinde neler yapılması gerektiği konularında bilgi aktarılmalıdır. Evde veya okulda çocukların kendilerini nasıl koruyabileceği konusunda rehberlik edilmelidir.
13 Yaş Üzeri
13 yaş üzerindeki çocuklar depremi yaşamışsa, artık depremin yıkıcı etkilerinden bahsedilebilir. Yine dehşet verici ifadelerden uzak durulmalıdır. Bununla birlikte gerekli tedbirler alınmazsa, depremin insanlara zarar verebildiği ifade edilmelidir.
Depremde Evi Yıkılmış/Boşaltılmış Çocuklarla İletişim
Bu bilgileri aktarırken öncelikle bu başlık altında bahsedilen çocukların herhangi bir yakını (anne, baba, babaanne, anneanne, dede, kardeş) vefat etmeyen çocuklar olduğunun bilinmesi gerekir. Yalnızca evi yıkılmış veya hasarlı olması nedeniyle evlerinden tahliye edilen çocuklarımıza bu durumu nasıl anlatmamız gerektiğini araştıralım.
3-6 Yaş
Bu gibi durumlarda evinden çıkarılan çocuklara, yaşanan bu durum bir oyun olarak aktarılabilir. Bir süre dışarıda kalmaları gerektiği oyunlarla karışık olarak anlatılmalıdır. Bu yaştaki çocuklar için ev, dünyadaki en güvenli yer konumundadır. Çocuk buranın yıkıldığını ve/veya hasar aldığını idrak edememiş olabilir. Bu durum aileler tarafından olumlu olarak kabul edilmelidir. Çünkü bu çocuklarımızın en güvendiği yerin güvenilmez hale gelmesi baş edilemeyecek türden bir durum ortaya çıkarır. Ayrıca çocuğunuza sarılarak ve güven duygusu aşılamanız da mümkündür.
7-12 Yaş
Okul çağındaki çocuklarımıza evlerimizin hasar aldığı veya almasa bile tedbir amaçlı evden çıkılması gerektiği aktarılabilir. Elbette yine çocukların korkutulmaması gerektiği vurgulanmalıdır. Bazı doğal olaylar nedeniyle evinizin sallandığı, sizlerin de güvende olmak adına hep birlikte evden ayrıldığınız söylenebilir. Bununla birlikte anne ve babası olarak onu koruyacağınızı ve daima yanında olacağınızı net bir şekilde ifade edebilirsiniz.
Ayrıca bu yaş grubundaki çocuklara gelecekte oluşabilecek depremlere ve artçı şoklara karşı bir takım tedbirler de iletilebilir. Çadırda, yurtlarda veya misafirhanelerde kalırken yaşanacak deprem durumlarında kendini nasıl koruyabileceği 7-12 yaş çocuklarına aktarılabilir.
13 Yaş Üzeri
Artık bu yaştaki çocuklarımız depremin gerçeklerini idrak edebilecek kapasiteye sahiptir. Özellikle 16-17 grubundaki çocuklara depremde evin hasar aldığı, yıkılma tehlikesi olduğu veya yıkıldığı bu nedenle geçici süreliğine tedbir amaçlı olarak çadırda veya yurtlarda kalmanız gerektiğini anlatmanız gerekir. Yine gelecekteki depremlere yönelik olarak korunma tedbirleri ve hayat üçgeni oluşturma yöntemleri aktarılabilir.
Her ne kadar artık büyük de olsa, yine de bu bilgileri çocuğu dehşete düşürecek şekilde değil, doğal sürecin bir parçası gibi aktarmamız gerekir. Çocuğu bilinçlendirirken korkuya düşürmek de arzu edilen bir durum değildir.
Travma Sonrası Stres Bozukluğu
Rehberlikçiler olarak bizim görevimizin burada bittiği söylenebilir. Depremde yakınlarını kaybeden, enkaz altında kalan, yakınları enkaz altında kalan vb. depremin yıkıcı etkilerini doğrudan yaşayan çocuklar hangi yaşta olursa olsun profesyonel destek almalıdır. Hatta çocuklar değil, yetişkinlerin bile bu gibi durumların arından travma sonrası stres bozukluğuna ilişkin terapiler alması önerilmektedir.
Psikolog Muhammet YILDIRIM