Yeni dönem kayıtlarında %20 erken kayıt indirimi

LGS8. sınıf matematik

LGS Kareköklü İfadeler: Alan Modeli, Sayı Doğrusu ve Sesli Testle Konu Anlatımı

LGS Kareköklü İfadeler: Alan Modeli, Sayı Doğrusu ve Sesli Testle Konu Anlatımı

Kare şeklinde bir odanın alanı 49 metrekareyse bir kenarı kaç metredir? Çoğumuz bir saniyede "7" deriz, çünkü 7 · 7 = 49. Peki alan 50 metrekare olsaydı? İşte kareköklü ifadeler ünitesi tam bu sorunun etrafında döner: Kenarı tam sayı çıkmayan karelerle nasıl konuşacağız?

Bu yazı 8. sınıf matematiğin birinci ünitesindeki kareköklü ifadeleri, kazanım sırasıyla ve LGS'de karşına çıkacak biçimiyle anlatıyor. Her bölümün yanında bir etkinlik var: alan modeliyle karekökü görecek, sayı doğrusunda tahmin oyununu oynayacak, kökleri sadeleştirecek ve sonunda yarısı sesli olan bir testle kendini deneyeceksin.

Bu yazıda

  1. Tam kare ve karekök
  2. Karekök hangi iki tam sayı arasında?
  3. a√b biçimi: kökü sadeleştirmek
  4. Çarpma ve bölme
  5. Toplama ve çıkarma
  6. Çarpınca doğal sayı yapan çarpan
  7. Ondalık sayıların karekökü
  8. Rasyonel, irrasyonel, gerçek sayılar
  9. LGS tarzı örnek soru
  10. Dinle, zihinden bul

Tam kare ve karekök: Aynı madalyonun iki yüzü

Bir sayıyı kendisiyle çarptığında çıkan sayıya tam kare denir: 1, 4, 9, 16, 25… Karekök ise bu işlemi tersinden okur. "Hangi pozitif sayıyı kendisiyle çarparsam 49 eder?" sorusunun cevabı 7, yani √49 = 7.

√a = b ⇔ b · b = a (b ≥ 0)
Karekök her zaman negatif olmayan sonucu verir: √49 = 7, −7 değil.

Bu ünitenin bütün hızı aşağıdaki tabloya dayanıyor. İlk 20 tam kareyi ezbere bilen öğrenci, aradaki adımları kafadan yapar; bilmeyen her soruda çarpım tablosuna geri döner.

nn²nn²nn²nn²
116361112116256
247491214417289
398641316918324
4169811419619361
525101001522520400
Hızlandırıcı: Tabloyu ezberlemenin en kolay yolu, son basamaklara bakmak: Tam karelerin birler basamağı yalnızca 0, 1, 4, 5, 6 veya 9 olabilir. Birler basamağı 2, 3, 7 ya da 8 olan bir sayı asla tam kare değildir. 287 tam kare mi? Hesaplamaya gerek yok.

Tam kare olmayan sayının karekökü hangi iki tam sayı arasında?

√31 bir tam sayı değil, ama yerini bulmak çok kolay. 31'i iki tam karenin arasına sıkıştır: 25 < 31 < 36. Karekökünü al: 5 < √31 < 6. Bu kadar.

Hangi tam sayıya daha yakın olduğunu anlamak için 31'in hangi tam kareye daha yakın olduğuna bak: 31 − 25 = 6, 36 − 31 = 5. 36'ya daha yakın, o hâlde √31 de 6'ya daha yakın. (√31 ≈ 5,57.) Tam sayılar için bu yöntem her zaman doğru sonucu verir.

Aşağıdaki modelde bunu gözünle gör. 31 birim kareyi dizdiğinde 5×5'lik kare çıkıyor, 6 kare dışarıda kalıyor. 6×6'lık kareyi tamamlamak için 5 kare eksik. Kenar 5'ten büyük, 6'dan küçük.

Şimdi aynı fikri sayı doğrusunda deneyelim. Önce gözle oyna, sonra Kulakla oyna moduna geç: Sayı ekranda yazmaz, soruyu dinler ve aralığı kafandan bulursun. LGS'de karekökün yerini bulmak, işlem değil görme alışkanlığı ister; bu oyun tam olarak onu çalıştırıyor.

a√b biçimi: Kökü sadeleştirmek

√72 ile çalışmak zordur, 6√2 ile çalışmak kolay. İkisi aynı sayı. Sadeleştirme için kök içindeki sayıyı, biri en büyük tam kare olan iki çarpana ayırırsın:

Örnek: √72
1.72'yi böl: 72 = 36 · 2 (36 tam kare)
2.√72 = √36 · √2
3.√36 = 6, o hâlde √72 = 6√2
4.Kontrol: 2 artık hiçbir tam kareye bölünmüyor, sadeleştirme bitti.

En büyük tam kareyi kaçırırsan da dünyanın sonu değil, sadece bir adım daha atarsın: √72 = √(4 · 18) = 2√18 = 2√(9 · 2) = 2 · 3√2 = 6√2. Sonuç aynı, yol uzun.

Tersine de gidebilirsin: katsayıyı kök içine almak için katsayının karesini alıp içeri yazarsın. 3√5 = √(9 · 5) = √45. Bu, iki kökü büyüklük olarak karşılaştırmanın en güvenilir yoludur: 3√5 mi büyük, 2√11 mi? √45 ve √44. Cevap 3√5.

Kareköklü ifadelerde çarpma ve bölme

Çarpma ve bölmede kural cömerttir: kök içleri birbiriyle, kök dışları birbiriyle işlem görür.

Çarpma
√a · √b = √(a · b)
Örnek: √3 · √12 = √36 = 6
2√5 · 3√2 = 6√10
Bölme
√a ÷ √b = √(a ÷ b)
Örnek: √48 ÷ √3 = √16 = 4
6√10 ÷ 2√5 = 3√2
Kök kendisiyle
√a · √a = a
Örnek: √7 · √7 = 7
(3√2)² = 9 · 2 = 18
Kısa yol: İşlemden önce sadeleştir. √12 · √27 için 324'ün karekökünü aramak yerine 2√3 · 3√3 = 6 · 3 = 18 de.

Kareköklü ifadelerde toplama ve çıkarma

Toplama ve çıkarmada kural katıdır: Sadece kök içleri aynı olan ifadeler toplanır ya da çıkarılır, tıpkı 2x + 3x = 5x gibi. Kök içi farklıysa önce sadeleştirip benzetmeyi dene.

Örnek: √12 + √27 − √3
1.√12 = 2√3
2.√27 = 3√3
3.2√3 + 3√3 − √3 = (2 + 3 − 1)√3
4.Sonuç: 4√3

Bu bölümün en ünlü hatası: √9 + √16 = √25 yazmak. Kontrol et: √9 + √16 = 3 + 4 = 7, ama √25 = 5. Kök içleri toplanmaz.

Çarpınca doğal sayı yapan çarpanı bulmak

LGS bu kazanımı sever: "√18 hangi en küçük doğal sayının karekökü ile çarpılırsa sonuç doğal sayı olur?" Önce sadeleştir: √18 = 3√2. Geride kalan √2'yi yok etmek için onu bir √2 ile çarpman yeter: 3√2 · √2 = 3 · 2 = 6. Aranan sayı 2.

Kural şu: Sadeleştirdikten sonra kök içinde kalan sayı, aradığın çarpanın kök içindeki en küçük değerdir. 2√3 · √3 = 6, 5√2 · √2 = 10. Soru "en küçük" demiyorsa başka çarpanlar da işe yarar: 2√3 ifadesini √12 ile çarparsan 2√36 = 12 olur.

Ondalık sayıların karekökü

Ondalık sayının karekökünü almanın en sağlam yolu onu kesre çevirmek: 0,49 = 49/100, √(49/100) = 7/10 = 0,7. Kısa yol olarak: virgülden sonraki basamak sayısı çift olmalı, karekökte bu sayı yarıya iner.

SayıKesir hâliKarekök
0,099/1000,3
1,44144/1001,2
0,002525/100000,05
0,44/10 = 40/100√40/10, tam değil

Son satıra dikkat: 0,4'ün karekökü 0,2 değil. 0,2 · 0,2 = 0,04. Virgülden sonra tek basamak varsa sayıyı 0,40 diye yazıp öyle düşün.

Rasyonel, irrasyonel, gerçek sayılar

Kesir biçiminde yazılabilen sayılar rasyoneldir: 5, −3, 2/3, 0,7, 0,333… Tam kare olmayan sayıların karekökü ise hiçbir kesirle tam olarak yazılamaz; ondalık açılımı sonsuza kadar tekrar etmeden gider. Bunlar irrasyonel sayılardır: √2, √5, 2√3, π. Rasyonel ve irrasyonel sayılar birlikte gerçek sayıları oluşturur.

Rasyonel
  • √49 = 7
  • √(4/9) = 2/3
  • √0,36 = 0,6
  • −√25 = −5
İrrasyonel
  • √2 ≈ 1,414…
  • √12 = 2√3
  • √0,4
  • π ≈ 3,14159…
Tuzak: Kök içinde bir kesir ya da ondalık varsa hemen "irrasyonel" deme. Önce sadeleştir: pay ve payda ayrı ayrı tam kareyse sonuç rasyoneldir.
LGS 13 Haziran 2027
Kareköklü ifadelerde eksiğin varsa şimdi kapat

Bu ünite birinci dönemin başında işleniyor ve sonraki konularda da karşına çıkıyor. 8. sınıf matematik özel derslerimizde okulun takibiyle LGS hazırlığını birlikte yürütüyoruz.

LGS tarzı örnek soru: Bahçeyi çit ile çevirmek

Örnek soru (bize ait)
Kare bahçe ve tel çit
Alanı 48 m² olan kare şeklindeki bir bahçenin çevresi tel ile çevrilecek. Tel metre hesabıyla satılıyor ve yalnızca tam metre alınabiliyor. En az kaç metre tel alınmalıdır? (√3 ≈ 1,73 alınız.)
Çözüm
1.Kenar = √48 = √(16 · 3) = 4√3 m
2.Çevre = 4 · 4√3 = 16√3 m
3.16√3 ≈ 16 · 1,73 = 27,68 m
4.Tel tam metre alındığı için 28 metre. 27 metre yetmez.

Bu sorunun üç kazanımı birden kullandığına dikkat et: sadeleştirme, çarpma ve yaklaşık değer. LGS soruları çoğu zaman tek bir kuralı değil, kuralların sırasını ölçer. Son adımda "yukarı yuvarlama" kararı da tamamen bağlamdan geliyor; işlem doğru olsa bile 27 cevabı yanlış olurdu.

En sık yapılan 6 hata

√9 + √16 = √25
√9 + √16 = 3 + 4 = 7
Kök içleri toplanmaz. Sadece kök içi aynı olan ifadelerin katsayıları toplanır.
√49 = ±7
√49 = 7
Karekök sembolü negatif olmayan sonucu verir.
√0,4 = 0,2
0,2 · 0,2 = 0,04
Virgülden sonraki basamak sayısı çift değilse sonuç tam bir ondalık çıkmaz.
3√5 < 2√11 çünkü 11 > 5
3√5 = √45, 2√11 = √44
Karşılaştırmadan önce katsayıları kök içine al.
√72 = 2√18 ve bitti
√72 = 6√2
Kök içinde hâlâ bir tam kare çarpan varsa sadeleştirme bitmemiştir.
√(4/9) irrasyonel
√(4/9) = 2/3
Pay ve payda tam kareyse sonuç rasyoneldir.

Dinle, zihinden bul

Son test sekiz soru. İlk dördü sesli: Dinle butonuna bas, soruyu kâğıda yazmadan zihninden çözmeye çalış. Kulakla çözmek, tam kareleri ve kuralları gerçekten içselleştirip içselleştirmediğini çok net gösterir. Yavaş butonu soruyu daha yavaş okur.

Sık sorulan sorular

Kareköklü ifadeler LGS'de çıkıyor mu?

Evet. 8. sınıf matematiğin birinci ünitesindeki konulardan biri ve LGS 8. sınıf öğretim programını kapsıyor. 2027 LGS 13 Haziran 2027'de yapılacak ve 2026-2027'de 8. sınıfta uygulanan program esas alınacak.

√a · √a neden a eder?

Karekökün tanımı gereği: √a, kendisiyle çarpıldığında a veren negatif olmayan sayıdır. Örneğin √5 · √5 = 5.

Bir sayının tam kare olup olmadığını hızlıca nasıl anlarım?

Birler basamağına bak: 2, 3, 7 veya 8 ise kesinlikle tam kare değildir. 0, 1, 4, 5, 6 veya 9 ise tam kare olabilir; o zaman yakınındaki tam karelerle kontrol et.

√2 neden irrasyonel?

Hiçbir kesrin karesi tam olarak 2 etmez. Bu yüzden √2'nin ondalık açılımı 1,41421… diye sonsuza kadar tekrar etmeden devam eder. 8. sınıfta bunun ispatı değil, sınıflandırılması beklenir.

Kareköklü ifadelerden sonra hangi konu geliyor?

Okulların çoğunda sırada veri analizi, olasılık ve ardından cebirsel ifadeler ve özdeşlikler var. Özdeşliklerde de alan modelini kullanacaksın; cebirsel ifadeler ve özdeşlikler yazısında cebir karolarıyla anlattık.

8. sınıf
Okul ve LGS matematiğini aynı planda yürüt

8. sınıf matematik özel dersimiz okulun takvimini izler, her üniteyi LGS soru tipleriyle birlikte işler. Kızılay, Çayyolu ve Keçiören şubelerimizde ya da online.

  • Ünite sonunda yeni nesil soru çalışması
  • Eksik konu taraması ve kişisel plan
  • Deneme sonuçlarına göre düzenli güncelleme

Bunlar da işine yarar

Kaynaklar: MEB Matematik Dersi Öğretim Programı, 8. sınıf, M.8.1.3 Kareköklü İfadeler kazanımları; MEB LGS 2027 takvimi.

İndirilebilir dosyalar

Sepete git