Yeni dönem kayıtlarında %20 erken kayıt indirimi

Öğrenci ve Veli RehberliğiVeli rehberi

Lisede Özel Ders Ne Zaman Gerekir? Veliler İçin 8 Sinyal

Lisede Özel Ders Ne Zaman Gerekir? Veliler İçin 8 Sinyal

Lise yıllarında velilerin en sık sorduğu soru "özel ders aldıralım mı?" değil aslında. Asıl soru şu: "Çocuğumun sorunu özel dersle çözülecek türden bir sorun mu?" Çünkü özel ders, doğru yere konduğunda en hızlı sonuç veren desteklerden biri; yanlış yere konduğunda ise hem bütçeyi hem de çocuğun haftasını dolduran, ama karneye yansımayan bir alışkanlığa dönüşüyor.

Bu yazıyı veliler için yazdım. Önce özel dersin gerçekten işe yaradığı sekiz durumu, sonra işe yaramadığı durumları anlatıyorum. Ortadaki kısa test, sizin gözlemlerinizden yola çıkarak desteğin hangi yöne bakması gerektiğini gösteriyor.

Bu yazıda

  1. Özel ders işe yarıyor mu? Araştırmalar ne diyor
  2. Özel dersin gerektiği 8 sinyal
  3. Sinyal testi
  4. Özel dersin çözüm olmadığı durumlar
  5. Özel ders, kurs, koçluk: hangisi neye çözüm?
  6. İyi bir özel ders ilk ayda nasıl anlaşılır?
  7. Sık sorulan sorular

Özel ders işe yarıyor mu? Araştırmalar ne diyor

İngiltere'deki Education Endowment Foundation (EEF), okul araştırmalarını derleyip yöntemlerin etkisini "kaç aylık ek ilerleme" olarak özetleyen bir rehber yayımlıyor. Bu özete göre bire bir ders ortalama +5 ay, küçük grup dersi (2-5 öğrenci) ise ortalama +4 ay ek ilerlemeyle ilişkili. Grup küçüldükçe etki artıyor.

+5 ay
Bire bir dersin ortalama etkisi (EEF)
+4 ay
Küçük grup dersinin ortalama etkisi
2–5
Etkili küçük grup için öğrenci sayısı

Ama aynı kaynaklar bir şartın altını çiziyor: Etki, dersin öğrencinin ihtiyacına göre hedeflendiği ve okulda işlenen konularla bağlantılı olduğu durumlarda ortaya çıkıyor. Yani "haftada iki saat matematik" demek tek başına bir plan değil. Hangi konular, hangi sırayla, hangi sınava kadar? Bu soruların cevabı yoksa ortalama etkinin çok altında kalınabilir.

Kısaca: Özel dersin değeri, çocuğun öğretmenle geçirdiği saatten çok, o saatte tam olarak neyin eksik olduğunun bulunmasından gelir. Bu yüzden ilk dersin bir tarama dersi olması iyi bir işarettir.

Özel dersin gerçekten gerektiği 8 sinyal

Aşağıdaki sinyallerin her biri tek başına bir alarm değil. İki ya da üçü aynı derste üst üste geliyorsa konuşmanın zamanı gelmiş demektir.

1. Aynı dersten iki düşük sonuç üst üste
Tek bir kötü yazılı her öğrencinin başına gelir. Ama aynı dersten iki sınav arka arkaya 50'nin altındaysa sorun şans değil, birikmiş bir eksik olabilir.
2. Emek var, sonuç yok
Çocuğunuz masada saatler geçiriyor ama sınavda o emek görünmüyor. Bu çoğu zaman yanlış yöntemin ya da temelde kalan bir boşluğun işaretidir.
3. Geriye uzanan boşluk
10. sınıfta fonksiyonlar anlaşılmıyorsa sorun bazen 9. sınıftaki denklemlerdedir. Sınıf yeni konuya geçerken eski boşluğu tek başına kapatmak zordur.
4. Sınıfta sesi çıkmıyor
Otuz kişilik bir sınıfta anlamadığını sormaya çekinen öğrenci, soruyu bire bir ortamda rahatça sorar. Bazı öğrencilerin ihtiyacı tam olarak budur.
5. Sınıf geçme riski
Karnede zayıf varsa ve ikinci dönem hedefi 60'ın üzerine çıkıyorsa, beklemek maliyeti büyütür. Hedefi sınıf geçme hesaplayıcısıyla görebilirsiniz.
6. Okulda görmediği bir AYT dersi
Ders seçimi nedeniyle bir AYT dersi okulda işlenmeyecekse, o ders için dışarıda yapılandırılmış bir plan gerekir. Ayrıntısı ders seçimi rehberinde.
7. Hedef ile bugün arasındaki fark
Hedef bölüm net, ama denemeler hedefin çok gerisinde ve fark belirli bir derste toplanıyor. Bu durumda o derse odaklı bire bir çalışma hızlandırıcı olur.
8. Hızlı ilerlemek isteyen öğrenci
Özel ders yalnızca eksik kapatmak için değildir. Okulun temposu yavaş gelen, olimpiyat ya da ileri konu isteyen öğrenciler için de anlamlıdır.

Sinyal testi: Destek hangi yöne bakmalı?

Aşağıdaki maddeleri son iki ayı düşünerek işaretleyin. Sonuçta dört alandan hangisinin öne çıktığını ve o alan için hangi desteğin daha isabetli olduğunu göreceksiniz.

Özel dersin çözüm olmadığı durumlar

Dürüst olmak gerekirse, velilerin özel ders için aradığı durumların bir kısmında sorun derste değil. Bu durumlarda ek ders saatleri sorunu çözmek yerine üstünü örtebilir:

Bu durumda özel ders işe yarar
  • Belirli bir dersteki konu eksiği
  • Önceki yıllardan kalan temel boşluk
  • Sınıfta soru soramayan, bire bir ortamda açılan öğrenci
  • Okulda görülmeyen bir AYT dersi
Bu durumda önce başka bir adım
  • Hiç çalışmama ya da düzensizlik → önce plan ve takip (koçluk)
  • Yoğun sınav kaygısı → rehberlik servisi, gerekirse uzman desteği
  • Uyku ve ekran düzeni bozulmuş → önce günlük ritim
  • Her derste düşüş → tek ders değil, genel bir durum değerlendirmesi
Örnek durum (kurgusal)
İki farklı ekim ayı
Zeynep ile Mert aynı sınıfta, ikisinin de matematik yazılısı 40 civarında. Zeynep her akşam düzenli çalışıyor ama türev konusuna geçince 9. sınıftaki çarpanlara ayırma eksikleri yüzünden takılıyor; ona iki ay süren, eksik konuları tarayan bir özel ders yetiyor. Mert ise haftanın çoğunda hiç masaya oturmuyor. Ona eklenen iki saatlik özel ders, haftada yalnızca iki saat matematik çalıştığı anlamına geliyor. Mert'e gereken, önce haftalık bir plan ve onu takip edecek biri.
Ön görüşme
Hangi desteğin gerektiğini birlikte belirleyelim

İlk görüşmede karneyi, deneme sonuçlarını ve çocuğunuzun haftasını birlikte inceliyoruz. Sonunda özel ders, koçluk ya da şimdilik hiçbir şey: hangisi gerekiyorsa onu açıkça söylüyoruz.

Özel ders, kurs, koçluk, etüt: Hangisi neye çözüm?

DestekEn iyi olduğu durumSınırı
Bire bir özel dersBelirli dersteki konu eksiği, temel boşluk, hızlı ilerleme isteğiÇalışma düzeni yoksa haftalık saatle sınırlı kalır
Küçük grup dersiBenzer seviyede öğrencilerle düzenli konu ilerlemesiKişisel eksik taraması bire bir kadar derin olmaz
Sınav hazırlık kursuTYT-AYT müfredatını takvime yayıp deneme ve analizle ilerlemekOkul derslerindeki anlık zayıflığa odaklanmaz
Öğrenci koçluğuPlan, takip, alışkanlık, motivasyon; ne çalışacağını bilen ama yapamayan öğrenciKonu anlatımı yapmaz; içerik eksiğini kapatmaz
Okul rehberlik servisiKaygı, uyum, aile içi zorluklar, yönlendirmeDers içeriğine yönelik değildir

Bazı öğrencilerde iki desteğin birlikte kullanılması gerekir: Örneğin 11. sınıfta hem matematikte temel eksiği olan hem de çalışma düzeni oturmamış bir öğrenci için ders bazlı özel ders ile kısa süreli koçluk birlikte planlanabilir. Önemli olan desteklerin birbirinden habersiz ilerlememesi.

İyi bir özel ders ilk ayda nasıl anlaşılır?

Özel dersin işe yarayıp yaramadığını anlamak için karneyi beklemek gerekmez. İlk dört haftada şu işaretleri arayın:

1
İlk derste tarama yapıldı mı?
Öğretmen, çocuğunuzun neyi bilip neyi bilmediğini kısa bir çalışmayla belirlemeli. Doğrudan konu anlatımına başlayan ders, eksiği tahmin ediyor demektir.
2
Okulun takvimi biliniyor mu?
Yazılı tarihleri, okulda işlenen konu ve kullanılan kaynak derse bağlanmalı. Okuldan kopuk bir özel ders öğrenciyi iki ayrı müfredat arasında bırakır.
3
Ders arası görev var mı?
İki ders arasında yapılacak kısa ve net görevler, dersin etkisini katlar. Görev yoksa ders haftada iki saatlik bir dinleti olarak kalır.
4
Size somut bilgi veriliyor mu?
"İyi gidiyor" değil; "denklemler oturdu, sırada fonksiyonlar var" gibi ölçülebilir bir geri bildirim almalısınız.
5
Bir bitiş çizgisi konuldu mu?
İyi bir özel dersin hedefi, öğrencinin bir noktadan sonra sınıfta tek başına ilerleyebilmesidir. "Hangi noktaya gelince azaltacağız?" sorusunun bir cevabı olmalı.
Velilere not: Özel ders başladıktan sonra çocuğunuzun kendi çalışma süresi azalıyorsa, bu bir uyarıdır. Ders, bireysel çalışmanın yerini değil, yönünü belirlemeli.

Sık sorulan sorular

Lisede özel ders kaçıncı sınıfta başlamalı?

Sınıf seviyesine göre değil, ihtiyaca göre. 9. sınıfta ortaokuldan kalan temel boşlukları kapatmak, 11 ve 12. sınıfta ise AYT hedefine yönelik eksikleri gidermek en sık görülen ihtiyaçlar. Sinyaller yoksa sadece "herkes alıyor" diye başlamaya gerek yok.

Haftada kaç saat özel ders yeterli?

Çoğu öğrenci için ders başına haftada bir ya da iki ders, ders arası görevlerle birlikte yeterli olur. Saati artırmak yerine ders arasındaki bireysel çalışmanın düzenine bakmak daha verimlidir.

Bire bir mi, küçük grup mu?

Araştırmalar ikisinin de etkili olduğunu gösteriyor; bire bir biraz daha güçlü. Belirgin ve kişiye özel bir eksik varsa bire bir, benzer seviyede arkadaşlarla düzenli ilerleme isteniyorsa küçük grup uygun olur.

Online özel ders yüz yüze kadar etkili mi?

Ders hedefliyse, ders arası görevler takip ediliyorsa ve öğrenci ekran başında odağını koruyabiliyorsa online ders de etkili olur. Dikkati çabuk dağılan öğrencilerde yüz yüze ders daha iyi sonuç verebilir.

Özel ders ne zaman bırakılmalı?

Hedeflenen konular kapandığında, öğrenci yazılılarda istikrarlı sonuç almaya başladığında ve sınıfta tek başına ilerleyebildiğinde. İyi bir özel ders, kendini zamanla gereksiz kılar.

Bire bir destek
Doğru teşhisle başlayan özel ders

Matematik özel derslerimizde ilk ders eksik taramasıyla başlar; okulunuzun takvimine göre plan kurulur ve veliye dönem içinde düzenli bilgi verilir. Kızılay, Çayyolu ve Keçiören şubelerimizde ya da online.

  • İlk derste eksik konu taraması
  • Okulun yazılı takvimine bağlı plan
  • Ders arası görevler ve veliye somut geri bildirim

Bunlar da işine yarar

Kaynaklar: Education Endowment Foundation, Teaching and Learning Toolkit: One to one tuition ve Small group tuition; EEF, Making a Difference with Effective Tutoring (2022).

Sepete git