Yeni dönem kayıtlarında %20 erken kayıt indirimi

LGS8. sınıf matematik

LGS Çarpanlar ve Katlar: EBOB-EKOK Konu Anlatımı

LGS Çarpanlar ve Katlar: EBOB-EKOK Konu Anlatımı

Bir fayans ustası ile bir otobüs şoförü aynı soruyu sormaz. Usta “Bu zemini kesmeden kaplayacak en büyük fayans hangisi?” diye sorar; şoför “Diğer hatla ilk ne zaman aynı duraktan kalkarız?” diye. Birinin cevabı EBOB, diğerininki EKOK. LGS'de bu konudan gelen soruların çoğu, hesaptan önce bu ayrımı doğru yapmayı ölçer.

Bu yazıda çarpan, kat ve asal çarpanlara ayırmayı kısaca hatırlatıp EBOB'u fayans, EKOK'u buluşma modeliyle görerek öğreniyoruz. Sayfada fayans döşeme ve sesli otobüs simülasyonu, “EBOB mu EKOK mu?” dinleme testi, aralarında asal sayılar hız oyunu ve çözümlü, indirilebilir 16 soruluk bir test var.

Bu yazıda

  1. Çarpan, kat ve asal sayı
  2. Asal çarpanlara ayırma
  3. EBOB: En büyük fayans
  4. EKOK: İlk buluşma
  5. EBOB mu, EKOK mu? Karar tablosu
  6. Aralarında asal sayılar
  7. EBOB × EKOK = a × b
  8. LGS tarzı örnek soru
  9. Sık yapılan hatalar
  10. Çözümlü test (PDF)
  11. Sık sorulan sorular

Çarpan, kat ve asal sayı: Üç kavram

Çarpan (bölen)
Bir sayıyı kalansız bölen doğal sayılar. 12'nin çarpanları: 1, 2, 3, 4, 6, 12. Sayısı sınırlıdır.
Kat
Bir sayının doğal sayılarla çarpımı. 12'nin katları: 12, 24, 36, 48… Sonsuza kadar gider.
Asal sayı
Yalnızca 1'e ve kendisine bölünen, 1'den büyük doğal sayı: 2, 3, 5, 7, 11, 13… 2, tek çift asal sayıdır. 1 asal değildir.

Akılda tutmak için: Çarpanlar sayının içinde, katlar sayının dışında durur. 12'nin çarpanları 12'den büyük olamaz; katları 12'den küçük olamaz. EBOB çarpanların, EKOK katların dünyasında yaşar.

Asal çarpanlara ayırma: Bölen merdiveni

Bir sayıyı asal çarpanlarına ayırmak, onun “DNA'sını” çıkarmaktır. En pratik yol bölen merdiveni: Sayıyı bölebildiğin en küçük asal sayıyla böl, sonuca aynı işlemi uygula, 1'e ulaşınca dur.

722
362
182
93
33
1
1802
902
453
153
55
1
842
422
213
77
1
Merdivenden üslü gösterime
1.72 = 2 · 2 · 2 · 3 · 3 = 2³ · 3²
2.180 = 2 · 2 · 3 · 3 · 5 = 2² · 3² · 5
3.84 = 2 · 2 · 3 · 7 = 2² · 3 · 7
Bağlantı: Asal çarpanların üslü yazılışı, üslü ifadeler konusuyla doğrudan bağlantılı. Bir sayının kaç farklı asal çarpanı olduğu sorulursa üslere değil, tabanlara bakılır: 2³ · 3² sayısının 2 farklı asal çarpanı vardır.

EBOB: En büyük fayans

EBOB, “en büyük ortak bölen” demek: İki sayıyı da kalansız bölen sayıların en büyüğü. Bunu görmenin en iyi yolu bir zemini kare fayanslarla döşemek. 24 × 36 cm'lik bir zemine 5 cm'lik fayans koyarsan kenarlarda kesmen gerekir; 12 cm'lik fayans ise kusursuz oturur. Fayansın kenarı, iki kenar uzunluğunu da tam bölmek zorunda.

EBOB = ortak asal çarpanların en küçük üslülerinin çarpımı
24 = 2³ · 3 ve 36 = 2² · 3² → EBOB = 2² · 3 = 12

Neden en küçük üs? Çünkü EBOB her iki sayıyı da bölmek zorunda. 24'te yalnızca üç tane 2 var, 36'da iki tane; ikisinde birden bulunabilecek en fazla 2 sayısı ikidir.

EKOK: İlk buluşma

EKOK, “en küçük ortak kat” demek: İki sayının da katı olan sayıların en küçüğü. Mor otobüs 12 dakikada, turuncu otobüs 18 dakikada bir kalkıyorsa, mor hattın kalkış dakikaları 12'nin, turuncunun ki 18'in katlarıdır. İki listede ilk kez aynı sayı göründüğünde otobüsler buluşur.

Kalkış sesleri tarayıcıda üretilir; sonuç cümlesi metin okuma özelliğiyle seslendirilir.

EKOK = tüm asal çarpanların en büyük üslülerinin çarpımı
12 = 2² · 3 ve 18 = 2 · 3² → EKOK = 2² · 3² = 36

Neden en büyük üs? Çünkü EKOK her iki sayının da katı olmak zorunda; 12'nin içindeki iki tane 2'yi de, 18'in içindeki iki tane 3'ü de barındırmalı.

EBOB mu, EKOK mu? Karar tablosu

Soru ne diyor?Ne oluyor?Kavram
Eşit parçalara kes, böl, paylaştır; parça en büyük ya da parça sayısı en azBüyük bir şey küçük eşit parçalara ayrılıyorEBOB
Kenarlara/köşelere eşit aralıkla en az direk, ağaç, lambaUzunluklar eşit aralıklara bölünüyorEBOB
İki olay ilk kez yeniden aynı anda, birlikteTekrarlanan olaylar çakışıyorEKOK
Küçük parçalardan en küçük kare, küp oluşturKüçük şeyler birleşip büyüğü yapıyorEKOK
Gruplara ayrılınca hep aynı sayıda artan/eksik kalan en küçük sayıAranan sayı birkaç sayının katına yakınEKOK (± kalan)
Tuzak: “En az” kelimesi tek başına EKOK demek değildir. “En az kaç fayans” sorusunun cevabı en büyük fayansla, yani EBOB ile bulunur. Kelimeye değil, olaya bak: Bir şey bölünüyorsa EBOB, bir şey birleşiyor ya da çakışıyorsa EKOK.

Aralarında asal sayılar

1'den başka ortak böleni olmayan iki sayıya aralarında asal denir. Sayıların kendilerinin asal olması gerekmez: 8 ve 9 asal değildir ama aralarında asaldır. Üç pratik bilgi:

  • Aralarında asal iki sayının EBOB'u 1, EKOK'u çarpımlarıdır: EKOK(8, 9) = 72.
  • Ardışık iki doğal sayı her zaman aralarında asaldır.
  • İkisi de çift olan iki sayı asla aralarında asal olamaz; ortak böleni en az 2'dir.

EBOB × EKOK = a × b

EBOB(a, b) · EKOK(a, b) = a · b
12 ve 18 için: 6 · 36 = 216 = 12 · 18

Bu eşitlik yalnızca iki sayı için geçerlidir ve LGS'de “EBOB'u ve EKOK'u verilen iki sayıdan birini bul” tipindeki soruların anahtarıdır. Neden çalıştığını asal çarpanlarla görmek kolay: Her asal çarpanın en küçük üssü EBOB'a, en büyük üssü EKOK'a gider; ikisi toplandığında iki sayıdaki üslerin toplamı çıkar.

LGS tarzı örnek soru: Bahçeye fidan dikmek

Yeni nesil örnek
Fidanlar ve çevre
Kenarları 84 m ve 120 m olan dikdörtgen bir bahçenin kenarlarına, her köşeye bir fidan gelecek şekilde ve fidanlar arası uzaklık eşit olacak biçimde fidan dikilecektir. Bu iş için en az kaç fidan gerekir?
Çözüm
1.En az fidan için aralık en büyük olmalı; aralık iki kenarı da tam bölmeli → EBOB.
2.84 = 2² · 3 · 7, 120 = 2³ · 3 · 5 → EBOB = 2² · 3 = 12 m
3.Çevre = 2 · (84 + 120) = 408 m
4.Kapalı çevrede fidan sayısı = çevre ÷ aralık = 408 ÷ 12 = 34 fidan
Dikkat: Düz bir yolun iki ucu da dahilse fidan sayısı (uzunluk ÷ aralık) + 1 olur. Kapalı bir şeklin çevresinde ise başlangıç ve bitiş aynı nokta olduğundan +1 eklenmez. Bu fark LGS'de sık kullanılan bir dikkat ölçüsüdür; LGS dikkat hataları yazımızda benzer tuzakları topladık.

EBOB-EKOK'ta sık yapılan 5 hata

EBOB için en büyük üsleri almak
EBOB: en küçük üsler; EKOK: en büyük üsler
Karıştırmamak için sor: Sonuç sayıları bölecek mi (EBOB) yoksa sayılara bölünecek mi (EKOK)?
EKOK'u her zaman çarpım sanmak
Çarpım yalnızca aralarında asal sayılarda
EKOK(12, 18) = 36, çarpım 216. Ortak çarpanlar çarpımda iki kez sayılır.
“En az” görünce EKOK
Olayın ne olduğuna bakmak
En az kaç fayans, en az kaç direk: EBOB. En az kaç gün sonra birlikte: EKOK.
Kapalı çevrede +1 eklemek
Çevre ÷ aralık
Dikdörtgenin çevresinde başlangıç fidanı bitişle aynıdır.
9'u asal çarpan yazmak
9 = 3²
Asal çarpanlara ayırmada her taban asal olmalı: 72 = 2³ · 3², 2³ · 9 değil.
LGS matematik özel ders
Çarpanlar ve katlardan yeni nesil sorulara

Bire bir derste önce kavram, sonra karar verme, en son süre tutarak yeni nesil soru. Eksik konuya göre kişisel program.

Çözümlü EBOB-EKOK testi (PDF)

PDFA4 · 3 sayfa
Ücretsiz indir
LGS Çarpanlar ve Katlar Testi

LGS tarzı 16 soru, öğrenci bilgi alanı, cevap anahtarı ve adım adım çözümler. Yazdırıp süre tutarak çözebilirsin.

  • Asal çarpanlar, EBOB, EKOK ve aralarında asallık
  • Fayans, otobüs, fidan ve paketleme problemleri
  • Önerilen süre: 32 dakika

Sayfada çöz

Sık sorulan sorular

EBOB ve EKOK nedir?

EBOB, iki ya da daha fazla sayıyı kalansız bölen en büyük sayıdır (en büyük ortak bölen). EKOK, bu sayıların hepsinin katı olan en küçük sayıdır (en küçük ortak kat). Örneğin EBOB(12, 18) = 6, EKOK(12, 18) = 36.

EBOB ve EKOK asal çarpanlarla nasıl bulunur?

Sayılar asal çarpanlarına ayrılır. EBOB için yalnızca ortak asal çarpanlar en küçük üsleriyle, EKOK için tüm asal çarpanlar en büyük üsleriyle çarpılır.

Problemde EBOB mu EKOK mu kullanılacağını nasıl anlarım?

Bir şey eşit parçalara bölünüyor, paylaştırılıyor ya da kenarlara eşit aralıkla bir şey diziliyorsa EBOB. Tekrarlanan olaylar ilk kez çakışıyor ya da küçük parçalar birleşip büyük bir bütün oluşturuyorsa EKOK.

Aralarında asal sayılar ne demek?

1'den başka ortak böleni olmayan sayılardır. EBOB'ları 1, EKOK'ları çarpımlarıdır. Ardışık doğal sayılar her zaman aralarında asaldır.

LGS'de çarpanlar ve katlar konusundan kaç soru çıkar?

MEB konu bazında sabit soru sayısı açıklamıyor. Çarpanlar ve katlar 8. sınıfın ilk ünitesi olduğu için hem doğrudan hem de üslü ifadeler ve kareköklü ifadeler sorularının içinde karşına çıkabilir.

EBOB · EKOK = a · b her zaman geçerli mi?

İki sayı için her zaman geçerlidir. Üç ya da daha fazla sayı için bu eşitlik genel olarak geçerli değildir.

LGS matematik özel ders
Konu anlatımından LGS temposuna

Çarpanlar ve katlar, üslü ve kareköklü ifadeler, cebir ve geometri: Eksiklerine göre kişisel plan, süre tutarak yeni nesil soru çözümü.

  • Seviye tespitiyle başlayan bire bir program
  • Deneme sonuçlarına göre konu tekrarı
  • Kızılay, Keçiören, Çayyolu ya da online

Bunlar da işine yarar

Kaynaklar: MEB Matematik Dersi Öğretim Programı, 8. sınıf “Çarpanlar ve Katlar” alt öğrenme alanı.

İndirilebilir dosyalar

Sepete git