Yeni dönem kayıtlarında %20 erken kayıt indirimi

ArapçaArapça Kelimeler

Arapça Günler ve Aylar: Yazılışları, Okunuşları ve Anlamları

Arapça Günler ve Aylar: Yazılışları, Okunuşları ve Anlamları

Bir Arap arkadaşınız “Neltekî yevme'l-hamîs” diye mesaj atıyor. “Hamîs”i duyunca aklınıza “hamse”, yani beş geliyorsa doğru yoldasınız: Buluşma perşembe günü. Arapçada haftanın beş günü, doğrudan sayıların adını taşır. Bu bağı bir kez gördüğünüzde günleri ezberlemenize gerek kalmaz; saymanız yeter.

Bu yazıda Arapça günleri, Arap dünyasında kullanılan iki farklı miladi ay sistemini ve hicri ayları yazılışları, Türkçe okunuşları ve anlamlarıyla anlatıyoruz. Tarih sorma ve söyleme kalıpları, alıştırmalar ve cevap anahtarı da yazının sonunda. Sayılara henüz bakmadıysanız önce Arapça sayılar 1–100 yazımıza göz atmanızı öneririz.

Arapça Günler: Haftanın Beş Günü Bir Sayıdır

Arapçada hafta pazar günü başlar. Pazar “birinci gün”, pazartesi “ikinci gün”dür ve bu sayma perşembeye kadar sürer. Cuma ve cumartesinin ise kendi adları vardır. Gün adlarının başına “gün” anlamındaki يَوْم (yevm) eklenebilir: yevmu'l-ehad, “pazar günü” demektir. Günlük konuşmada çoğu zaman yalnızca “el-ehad” denir.

PAZAR⁧الْأَحَد⁩el-ehad1 · ehad (bir)PAZARTESİ⁧الْاِثْنَيْن⁩el-isneyn2 · isnân (iki)SALI⁧الثُّلَاثَاء⁩es-sulâsâ3 · selâse (üç)ÇARŞAMBA⁧الْأَرْبِعَاء⁩el-erbiâ4 · erbaa (dört)PERŞEMBE⁧الْخَمِيس⁩el-hamîs5 · hamse (beş)CUMA⁧الْجُمُعَة⁩el-cumuatoplanma günüCUMARTESİ⁧السَّبْت⁩es-sebtdinlenme günü

Kırmızı yapraklar sayıdan türeyen günler, turkuaz yapraklar kendi adını taşıyan günler.

Gün adlarındaki iki ipucu

Cuma: الْجُمُعَة, “toplanmak” anlamındaki kökten gelir. Türkçedeki cem, cemaat ve cami kelimeleri de aynı köktendir. Cumartesi: السَّبْت, “ara vermek, dinlenmek” anlamıyla ilişkilidir; İbranicedeki Şabat ile akrabadır.

Okunuşlardaki “es-sulâsâ” ve “es-sebt” biçimlerine dikkat edin. Harf-i tarif “el”, bazı harflerle başlayan kelimelerde o harfe dönüşür: el-sebt değil, es-sebt. Bu kurala “güneş harfleri” denir ve Arapça alfabe yazımızda ayrıntısıyla anlatılıyor.

Türkçede de aynısı var: Çarşamba ve perşembe Farsçadan gelir ve “cumartesiden sonraki dördüncü” ve “beşinci gün” demektir. Pazartesi “pazar ertesi”, cumartesi “cuma ertesi”dir. Yani gün adlarını sayarak kurmak, Türkçe konuşanlara hiç yabancı değil.

Zaman Kelimeleri ve Türkçedeki Akrabaları

Türkçe Arapça Okunuş Türkçedeki akrabası
gün ⁧يَوْم⁩ yevm yevmiye (gündelik ücret)
hafta ⁧أُسْبُوع⁩ usbû' seb'a (yedi) kökünden: “yedili”
ay ⁧شَهْر⁩ şehr şehr-i Ramazan
yıl ⁧سَنَة⁩ sene sene
saat ⁧سَاعَة⁩ sâa saat
dakika ⁧دَقِيقَة⁩ dakîka dakika
bugün ⁧الْيَوْم⁩ el-yevm —
yarın ⁧غَدًا⁩ ğaden —
dün ⁧أَمْس⁩ ems —

Arapça Aylar: İki Ayrı Miladi Takvim Adı

Burada Arapçanın Türk öğrencileri en çok şaşırtan yanlarından biri karşınıza çıkar: Aynı ay, Arap dünyasının farklı bölgelerinde farklı adlarla söylenir. Mısır, Körfez ülkeleri ve Sudan'da Batı dillerindeki ay adlarının Arapçalaşmış biçimleri kullanılır. Suriye, Lübnan, Ürdün, Filistin ve Irak'ta ise Süryaniceden gelen eski adlar yaşar. Fas, Cezayir ve Tunus'ta Fransızca kökenli biçimler de duyulur.

Ay Mısır · Körfez Levant · Irak
1. Ocak ⁧يَنَايِر⁩Yenâyir ⁧كَانُون الثَّانِي⁩Kânûn es-sânî
2. Şubat ⁧فِبْرَايِر⁩Fibrâyir ⁧شُبَاط⁩Şubât
3. Mart ⁧مَارِس⁩Mâris ⁧آذَار⁩Âzâr
4. Nisan ⁧أَبْرِيل⁩Ebrîl ⁧نَيْسَان⁩Neysân
5. Mayıs ⁧مَايُو⁩Mâyû ⁧أَيَّار⁩Eyyâr
6. Haziran ⁧يُونْيُو⁩Yûnyû ⁧حَزِيرَان⁩Hazîrân
7. Temmuz ⁧يُولْيُو⁩Yûlyû ⁧تَمُّوز⁩Temmûz
8. Ağustos ⁧أَغُسْطُس⁩Eğustus ⁧آب⁩Âb
9. Eylül ⁧سِبْتَمْبَر⁩Sibtember ⁧أَيْلُول⁩Eylûl
10. Ekim ⁧أُكْتُوبَر⁩Uktûber ⁧تِشْرِين الْأَوَّل⁩Teşrîn el-evvel
11. Kasım ⁧نُوفَمْبَر⁩Nûfember ⁧تِشْرِين الثَّانِي⁩Teşrîn es-sânî
12. Aralık ⁧دِيسَمْبَر⁩Dîsember ⁧كَانُون الْأَوَّل⁩Kânûn el-evvel

Yazımlar ülkeden ülkeye küçük farklar gösterebilir; aynı ayın birkaç farklı yazılışıyla karşılaşmanız normaldir. Haberlerde ve resmî belgelerde iki sistem çoğu zaman yan yana yazılır: “Nîsân / Ebrîl” gibi.

Levant adları size neden tanıdık geliyor?

Şubat, Nisan, Haziran, Temmuz ve Eylül... Türkçedeki bu ay adları, sağ sütundaki adlarla aynı kökten gelir. Benzerlik bununla da bitmiyor: Türkiye'de 1945'e kadar Ekim'e Teşrinievvel, Kasım'a Teşrinisani, Aralık'a Kânunuevvel, Ocak'a Kânunusani deniyordu. Dedelerinizin eski belgelerinde gördüğünüz bu adlar, bugün Şam'da ve Bağdat'ta hâlâ kullanılıyor.

Hicri Aylar: Adları, Yazılışları ve Anlamları

Hicri takvim aya göre işler. Her ay hilalin görülmesiyle başlar ve 29 ya da 30 gün sürer. Bu yüzden hicri yıl 354 ya da 355 gündür; güneş yılından 10–11 gün kısadır. Ramazan'ın her yıl yaklaşık on gün erkene kaymasının ve yaklaşık 33 yılda bütün mevsimleri dolaşmasının sebebi budur.

  Arapça Türkçe adı Anlamı ve notu
1 ⁧مُحَرَّم⁩ Muharrem Dokunulmaz kılınmış; savaşın yasak olduğu ay. Hicri yılın ilk ayı.
2 ⁧صَفَر⁩ Safer Adının kaynağı tartışmalıdır; “boş kalmak” anlamıyla ilişkilendirilir.
3 ⁧رَبِيع الْأَوَّل⁩ Rebiülevvel “İlk bahar”: rebî, bahar demektir.
4 ⁧رَبِيع الْآخِر⁩ Rebiülahir “Son bahar”. Rebiülsani de denir.
5 ⁧جُمَادَى الْأُولَى⁩ Cemaziyelevvel “Donma, kuruluk” anlamındaki kökten; ilk cumâdâ.
6 ⁧جُمَادَى الْآخِرَة⁩ Cemaziyelahir İkinci cumâdâ.
7 ⁧رَجَب⁩ Recep “Saygı gösterilen” ay; dört haram aydan biri.
8 ⁧شَعْبَان⁩ Şaban “Dağılmak, ayrılmak” anlamındaki kökle ilişkilendirilir.
9 ⁧رَمَضَان⁩ Ramazan “Yakıcı sıcak” anlamındaki kökten; oruç ayı.
10 ⁧شَوَّال⁩ Şevval Ramazan Bayramı'nın ilk günü bu ayın birinci günüdür.
11 ⁧ذُو الْقَعْدَة⁩ Zilkade “Oturma, yerinde durma” ayı; savaşa ara verilen haram aylardan.
12 ⁧ذُو الْحِجَّة⁩ Zilhicce “Hac ayı”; Kurban Bayramı bu aydadır.

Muharrem, Recep, Zilkade ve Zilhicce “haram aylar” olarak bilinir; Cahiliye döneminden beri bu aylarda savaş yasaktı. Ay adlarının kökenleriyle ilgili anlamlar geleneksel açıklamalardır; bazıları için farklı görüşler de vardır.

Tarih Sorma ve Söyleme Kalıpları

Aşağıdaki cümlelerde okumayı kolaylaştırmak için kelime sonlarındaki hareke ekleri yazılmadı; günlük konuşmada da çoğu zaman bu şekilde söylenirler.

Türkçe Arapça Okunuş
Bugün günlerden ne? ⁧أَيُّ يَوْم الْيَوْم؟⁩ Eyyu yevm el-yevm?
Bugün pazartesi. ⁧الْيَوْم الْاِثْنَيْن.⁩ El-yevm el-isneyn.
Bugün ayın kaçı? ⁧مَا التَّارِيخ الْيَوْم؟⁩ Me't-târîh el-yevm?
Perşembe günü buluşalım. ⁧نَلْتَقِي يَوْم الْخَمِيس.⁩ Neltekî yevme'l-hamîs.
Doğum günüm nisanda. ⁧عِيد مِيلَادِي فِي أَبْرِيل.⁩ Îdu mîlâdî fî Ebrîl.
Ramazan ne zaman başlıyor? ⁧مَتَى يَبْدَأ رَمَضَان؟⁩ Metâ yebde' Ramazân?
Gelecek hafta ⁧الْأُسْبُوع الْقَادِم⁩ el-usbû' el-kâdim
Geçen ay ⁧الشَّهْر الْمَاضِي⁩ eş-şehr el-mâdî

Levant bölgesindeyseniz “fî Ebrîl” yerine “fî Neysân” demeniz daha doğal olur. Tanışma ve günlük konuşma için en sık kullanılan kalıpları Arapça A1: ilk 100 konuşma kalıbı yazımızda topladık.

Kartlarla Tekrar Edin

Bir deste seçin, Arapça yazılışa bakıp Türkçesini ve okunuşunu hatırlamaya çalışın; sonra kartı çevirerek kontrol edin. Günlerde sayı bağını, aylarda ise Türkçedeki akrabalarını düşünmek hatırlamayı kolaylaştırır.

Alıştırmalar

Alıştırma 1 · Hangi gün?1. el-hamîs2. el-erbiâ3. es-sebt4. el-isneyn
Alıştırma 2 · Saymayı kullanın1. Haftanın üçüncü günü Arapçada hangisidir?2. “Hamse” kelimesinden türeyen gün hangisidir?3. Haftanın ilk günü hangi sayının adını taşır?
Alıştırma 3 · Levant adını yazın1. Ekim2. Temmuz3. Ocak4. Mart
Alıştırma 4 · Hicri takvim1. Ramazan'dan sonra hangi ay gelir?2. Hac hangi ayda yapılır?3. Hicri yılın ilk ayı hangisidir?
Alıştırma 5 · Arapça söyleyin1. Bugün cuma.2. Pazar günü buluşalım.

Cevap Anahtarı

1: Perşembe · Çarşamba · Cumartesi · Pazartesi2: Salı (es-sulâsâ) · Perşembe (el-hamîs) · Bir (el-ehad)3: Teşrîn el-evvel · Temmûz · Kânûn es-sânî · Âzâr4: Şevval · Zilhicce · Muharrem5: ⁧الْيَوْم الْجُمُعَة⁩ El-yevm el-cumua. · ⁧نَلْتَقِي يَوْم الْأَحَد⁩ Neltekî yevme'l-ehad.

Arapça Günler ve Aylar Hakkında Sıkça Sorulan Sorular

Arapçada hafta hangi günle başlar?

Pazar günüyle. Pazar “el-ehad”, yani birinci gündür. Resmî hafta sonu ise ülkeden ülkeye değişir; birçok Arap ülkesinde cuma ve cumartesi tatildir, bazı ülkeler farklı uygular.

Arap ülkeleri hangi ay adlarını kullanır?

Mısır ve Körfez ülkelerinde Yenâyir, Fibrâyir gibi Batı kökenli adlar; Suriye, Lübnan, Ürdün, Filistin ve Irak'ta Kânûn es-sânî, Şubât gibi eski adlar kullanılır. Kuzey Afrika'da Fransızca kökenli biçimler de yaygındır. Gazete ve resmî metinlerde iki sistemin yan yana yazılması sık görülür.

Hicri takvim ile miladi takvim arasındaki fark nedir?

Hicri takvim aya, miladi takvim güneşe göre işler. Hicri yıl 354 ya da 355 gün olduğu için miladi yıldan 10–11 gün kısadır; bu yüzden Ramazan ve bayramlar her yıl daha erken bir tarihe denk gelir.

Cuma neden “toplanma günü” demek?

Çünkü الْجُمُعَة, “toplamak, bir araya getirmek” anlamındaki kökten gelir. Cuma namazı için toplanılan gündür. Türkçedeki cem, cemaat ve cami de aynı köktendir.

Arapça günleri ezberlemenin en kolay yolu ne?

Sayıları bilmek. Pazardan perşembeye kadar günler 1'den 5'e kadar sayıların adını taşır. Sayıları öğrendiyseniz, geriye yalnızca cuma ve cumartesi kalır.

Günleri Öğrendiniz, Sıra Konuşmada

Yetişkin Arapça Kursu A1 seviyesinde alfabe, okuma-yazma, selamlaşma, tanışma, sayılar ve aile konularını işler; A2'de günlük rutinler, alışveriş ve yol tarifine geçer. Kızılay, Keçiören ve Çayyolu şubelerinde yüz yüze ya da online.

Yetişkin Arapça Kursu Ücretsiz Tanışma Dersi

Diğer seçenekler: Arapça Özel Ders · Çocuklar İçin Arapça · Arapça Konuşma Kursu (A2–C1)

Sepete git