Yeni dönem kayıtlarında %20 erken kayıt indirimi

ArapçaKelime

Arapça Renkler ve Sıfatlar: Eril-Dişil Biçimler ve Sesli Oyunlar

Arapça Renkler ve Sıfatlar: Eril-Dişil Biçimler ve Sesli Oyunlar

Sevda kelimesinin aslında "kara" demek olduğunu biliyor muydun? Eski tıpta hüzün ve tutkunun kaynağı sayılan "kara safra"ya Arapçada sevdâ denirdi; yani "siyah olan". Safra da "sarı olan" demek. Türkçe konuşan biri Arapça renkleri öğrenirken aslında tanıdık bir mahalleye adım atıyor.

Bu yazıda Arapça renkleri, renklerin neden iki biçimi olduğunu ve sıfatların isimlerle nasıl uyuştuğunu anlatıyorum. Sayfada renkleri dinleyip bulacağın bir oyun, sıfat uyumu testi, "tamlama mı cümle mi" alıştırması ve zıt anlamlı sıfatlar eşleştirmesi var. Hepsi sesli. Arap harflerini henüz okuyamıyorsan her örneğin altında okunuşu da var; yine de Arapça alfabe yazısına bir göz atman işini kolaylaştırır.

Bu yazıda

  1. Türkçede saklanan Arapça renkler
  2. Renklerin iki kalıbı
  3. Renk oyunu: dinle ve dokun
  4. Sıfat isimden sonra gelir
  5. Uyum kuralı: cinsiyet ve el-
  6. El- takısı neyi değiştirir?
  7. En çok kullanılan 20 sıfat
  8. Zıt anlamlılar oyunu
  9. Ailede renk oyunu
  10. Sık yapılan hatalar
  11. Sık sorulan sorular

Türkçede saklanan Arapça renkler

Arapça renklerin bir kısmını Türkçeden zaten tanıyorsun, sadece renk olarak tanımıyorsun. Birkaç örnek:

Sevda
⁧سَوْدَاءُ⁩ sevdâ: siyah (dişil). Eski tıpta "kara safra"; oradan tutku ve aşk anlamına geçmiş.
Safra
⁧صَفْرَاءُ⁩ safrâ: sarı (dişil). Vücuttaki sarı salgının adı.
Beyaz
⁧بَيَاضٌ⁩ beyâd: beyazlık. Arapçada sıfat olarak ebyad denir.
Esmer
⁧أَسْمَرُ⁩ esmer: buğday tenli. Türkçeye neredeyse hiç değişmeden geçmiş.
Elhamra
⁧الْحَمْرَاءُ⁩ el-hamrâ: "kırmızı olan". Granada'daki sarayın adı, kırmızımsı duvarlarından gelir.
Portakal
⁧بُرْتُقَالٌ⁩ burtukâl: portakal. Türkçedeki gibi Portekiz'in adından; turuncu da buradan: burtukâliyy.

Arapça renklerin iki kalıbı

Arapçada sıfatlar, nitelediği ismin cinsiyetine göre değişir. Çoğu sıfat dişilde sonuna -e (ة) alır: kebîr → kebîre. Temel renkler ise bu kurala uymaz; kendilerine ait bir kalıpları var.

Temel renkler: ef'al → fa'lâ
Kırmızı⁧أَحْمَرُ⁩ → ⁧حَمْرَاءُ⁩
Mavi⁧أَزْرَقُ⁩ → ⁧زَرْقَاءُ⁩
Yeşil⁧أَخْضَرُ⁩ → ⁧خَضْرَاءُ⁩
Sarı⁧أَصْفَرُ⁩ → ⁧صَفْرَاءُ⁩
Beyaz⁧أَبْيَضُ⁩ → ⁧بَيْضَاءُ⁩
Siyah⁧أَسْوَدُ⁩ → ⁧سَوْدَاءُ⁩
Bir şeyden gelen renkler: -iyy → -iyye
Kahverengi⁧بُنِّيٌّ⁩ → ⁧بُنِّيَّةٌ⁩
Turuncu⁧بُرْتُقَالِيٌّ⁩ → ⁧بُرْتُقَالِيَّةٌ⁩
Pembe⁧وَرْدِيٌّ⁩ → ⁧وَرْدِيَّةٌ⁩
Mor⁧بَنَفْسَجِيٌّ⁩ → ⁧بَنَفْسَجِيَّةٌ⁩
Gri⁧رَمَادِيٌّ⁩ → ⁧رَمَادِيَّةٌ⁩
  • Temel altı renk eril halde ef'al kalıbındadır (ahmer, ezrak, ahdar…). Dişil hali bambaşka görünür: fa'lâ (hamrâ, zerkâ, hadrâ…). Bu ikiliyi ezberlemek gerekir; ama kalıbı bir kez gördükten sonra altısı da aynı şekilde çalışır.
  • Bir nesneden türeyen renkler o nesnenin adına -iyy eklenerek yapılır, dişilde -iyye olur. Bunn kahve çekirdeği, verd gül, benefsec menekşe, ramâd kül demek. Türkçedeki ilmî, millî, edebî sözcüklerindeki -î, Arapçadan gelen bu ekin ta kendisi.
Küçük ayrıntı: ef'al kalıbındaki renkler tenvin (-un) almaz. Bu yüzden "kırmızı bir kalem" kalemun ahmeru olur, ahmerun değil. Konuşurken son ünlüyü düşürdüğün için çoğu zaman fark duyulmaz: kalem ahmer.

Renk oyunu: Dinle ve dokun

Sesler tarayıcının metin okuma özelliğiyle üretilir. Telefonlarda ve Microsoft Edge'de Arapça ses genellikle hazırdır. Windows'ta Chrome kullanıyorsan ve ses duyulmuyorsa sayfayı Edge ile aç ya da Windows Ayarlar > Saat ve dil > Konuşma bölümünden Arapça ses ekle.

Sıfat isimden sonra gelir

Türkçede "kırmızı araba" deriz: önce sıfat, sonra isim. Arapçada sıra tersine döner: önce isim, sonra sıfat. "Araba kırmızı" gibi düşünmek ilk başta tuhaf gelir; birkaç örnekten sonra kulağın alışır.

Türkçe: sıfat + isim
  • kırmızı araba
  • büyük ev
  • yeni kitap
Arapça: isim + sıfat
  • ⁧سَيَّارَةٌ حَمْرَاءُ⁩ seyyâre hamrâ
  • ⁧بَيْتٌ كَبِيرٌ⁩ beyt kebîr
  • ⁧كِتَابٌ جَدِيدٌ⁩ kitâb cedîd

Uyum kuralı: Sıfat ismini taklit eder

Arapçada sıfat, nitelediği ismin "aynası" gibidir: İsim dişilse sıfat da dişil olur, isimde el- (belirlilik takısı) varsa sıfat da el- alır. Dilbilgisi kitapları buna dört yönlü uyum der (cinsiyet, sayı, belirlilik ve durum); başlangıçta ilk ikisine dikkat etmen yeter.

TürkçeArapçaOkunuşNe oldu?
kırmızı bir kalem⁧قَلَمٌ أَحْمَرُ⁩kalemun ahmerEril isim, eril renk
kırmızı bir çanta⁧حَقِيبَةٌ حَمْرَاءُ⁩hakîbetun hamrâDişil isim (ة), dişil renk
kırmızı kalem⁧الْقَلَمُ الْأَحْمَرُ⁩el-kalemu'l-ahmerİkisi de el- aldı
kırmızı çanta⁧الْحَقِيبَةُ الْحَمْرَاءُ⁩el-hakîbetu'l-hamrâDişil + belirli
büyük bir okul⁧مَدْرَسَةٌ كَبِيرَةٌ⁩medresetun kebîreNormal sıfat: dişilde -e
kahverengi bir gömlek⁧قَمِيصٌ بُنِّيٌّ⁩kamîsun bunniyy-iyy renk, eril
Bilmen iyi olur
Kitaplar neden "dişil"?
Arapçanın en şaşırtıcı kurallarından biri: İnsan dışındaki varlıkların çoğulu, sıfat uyumunda dişil tekil gibi davranır. Kutub (kitaplar) eril bir kelimenin çoğulu olduğu halde "kırmızı kitaplar" el-kutubu'l-hamrâ olur. Arabalar, şehirler, renkli kalemler… Hepsi bu kurala uyar. İnsanlar için ise sıfatın kendi çoğul biçimi kullanılır; o konuya A2'de gelirsin.

El- takısı neyi değiştirir?

Arapçada "olmak" fiili şimdiki zamanda söylenmez. "Ev büyük" demek için iki kelime yeter: el-beytu kebîr. Bu yüzden sıfatın başındaki küçük el-, bir ifadenin tamlama mı yoksa tam bir cümle mi olduğunu belirler. Türkçede bu işi kelime sırası görür (büyük ev / ev büyük); Arapçada sıra aynı kalır, takı değişir.

ArapçaOkunuşAnlamTür
⁧بَيْتٌ كَبِيرٌ⁩beytun kebîrbüyük bir evTamlama (belirsiz)
⁧الْبَيْتُ الْكَبِيرُ⁩el-beytu'l-kebîrbüyük evTamlama (belirli)
⁧الْبَيْتُ كَبِيرٌ⁩el-beytu kebîrEv büyük.Cümle

Okurken bu ayrımı yakalamak, metni çözmenin yarısıdır. Aşağıdaki testte ifadeleri dinle ve hangisinin cümle olduğunu bul:

En çok kullanılan 20 sıfat ve dişil biçimleri

Aşağıdaki sıfatların hepsi dişilde sonuna -e alır. Çoğunun Türkçede bir akrabası var; son sütunda onları gösterdim. Daha geniş bir liste için Arapçada en çok kullanılan 300 kelime yazısına bakabilirsin.

Eril · dişilOkunuşAnlamTürkçedeki akrabası
⁧كَبِيرٌ⁩ · ⁧كَبِيرَةٌ⁩kebîr / kebîrebüyükkebir, kebire (büyük günah)
⁧صَغِيرٌ⁩ · ⁧صَغِيرَةٌ⁩sağîr / sağîreküçüksagîre (küçük günah)
⁧جَدِيدٌ⁩ · ⁧جَدِيدَةٌ⁩cedîd / cedîdeyeniusûl-i cedîd
⁧قَدِيمٌ⁩ · ⁧قَدِيمَةٌ⁩kadîm / kadîmeeskikadim
⁧طَوِيلٌ⁩ · ⁧طَوِيلَةٌ⁩tavîl / tavîleuzun
⁧قَصِيرٌ⁩ · ⁧قَصِيرَةٌ⁩kasîr / kasîrekısakusur (eksiklik) ile aynı kök
⁧جَمِيلٌ⁩ · ⁧جَمِيلَةٌ⁩cemîl / cemîlegüzelCemil, Cemile (isim)
⁧سَهْلٌ⁩ · ⁧سَهْلَةٌ⁩sehl / sehlekolayteshilat (kolaylık)
⁧صَعْبٌ⁩ · ⁧صَعْبَةٌ⁩sa'b / sa'bezor
⁧حَارٌّ⁩ · ⁧حَارَّةٌ⁩hârr / hârresıcak; acılıhararet
⁧بَارِدٌ⁩ · ⁧بَارِدَةٌ⁩bârid / bâridesoğukbürudet (soğukluk)
⁧لَذِيذٌ⁩ · ⁧لَذِيذَةٌ⁩lezîz / lezîzelezzetlileziz
⁧مَشْغُولٌ⁩ · ⁧مَشْغُولَةٌ⁩meşgûl / meşgûlemeşgulmeşgul
⁧سَعِيدٌ⁩ · ⁧سَعِيدَةٌ⁩se'îd / se'îdemutlusaadet, Said
⁧حَزِينٌ⁩ · ⁧حَزِينَةٌ⁩hazîn / hazîneüzgünhazin, hüzün
⁧نَظِيفٌ⁩ · ⁧نَظِيفَةٌ⁩nazîf / nazîfetemiznezafet, Nazife
⁧قَرِيبٌ⁩ · ⁧قَرِيبَةٌ⁩karîb / karîbeyakınakraba, takriben
⁧بَعِيدٌ⁩ · ⁧بَعِيدَةٌ⁩ba'îd / ba'îdeuzakbaid (uzak; eski Türkçe)
⁧رَخِيصٌ⁩ · ⁧رَخِيصَةٌ⁩rahîs / rahîseucuz
⁧مَفْتُوحٌ⁩ · ⁧مَفْتُوحَةٌ⁩meftûh / meftûhaaçıkfetih, miftah (anahtar)
Lokantada işine yarar: Hârr hem "sıcak" hem "acılı" demek. Yemekte hârr duyarsan sıcaklığı değil biberi kastediyor olabilirler. Sıcak içecekler için sâhin (ساخن) da çok kullanılır.

Zıt anlamlılar oyunu

Oyundan sonra her çifti bir isimle söylemeyi dene. Mesela odandaki eşyalarla: el-bâbu meftûh (kapı açık), eş-şâyu bârid (çay soğuk), el-kitâbu sa'b (kitap zor). Bunlar artık tam birer Arapça cümle.

Online Arapça A1
Renklerden cümle kurmaya, canlı derslerde

Alfabe, temel kelimeler, sıfat uyumu ve ilk cümleler; her derste konuşma pratiği.

Çocuğunla evde Arapça renk oyunu

Renkler, çocukların Arapçaya en kolay girdiği konudur: Görülür, dokunulur, her yerdedir. Evde on dakikalık şu oyunlar işe yarar:

1
Renk avı
Bir rengi Arapça söyle (ahmer!); çocuk evde o renkte bir eşya bulup getirsin. Getirdiğinde eşyanın adıyla birlikte tekrar edin.
2
Dişil mi eril mi?
Büyük çocuklar için: seyyâre (araba) dişil, kalem eril. Kırmızı bir araba oyuncağını gösterip "hamrâ mı, ahmer mi?" diye sor.
3
Boyama dikte
Basit bir resim çiz; renkleri Arapça söyle, çocuk o renge boyasın. Sonra o anlatsın, sen boya.
4
Dinle ve dokun
Yukarıdaki oyunu birlikte oynayın. Kim daha çok bilecek?

7–14 yaş için planlanmış oyunlu dersler arıyorsan Çocuklar için Arapça kursu sayfasına bakabilirsin.

Türkçe konuşanın sık yaptığı 5 hata

"ahmer seyyâre" (sıfat önde)
"seyyâre hamrâ"
Arapçada önce isim, sonra sıfat gelir.
"seyyâre ahmer" (dişil isme eril renk)
"seyyâre hamrâ"
Seyyâre dişil; temel renklerde dişil biçim ayrı kalıptır.
"el-beytu kebîr" deyip "büyük ev"i kastetmek
"el-beytu'l-kebîr"
Sıfatta el- yoksa ifade "Ev büyük." cümlesi olur.
"el-kutubu'l-ahmer"
"el-kutubu'l-hamrâ"
İnsan olmayanların çoğulu dişil tekil sıfat alır.
"ahmera" diye dişil yapmak
"hamrâ"
Temel renklerin dişilinde -e eklenmez; fa'lâ kalıbı kullanılır.

Sık sorulan sorular

Arapçada renkler nasıl söylenir?

Temel renkler: ahmer (kırmızı), ezrak (mavi), ahdar (yeşil), asfar (sarı), ebyad (beyaz), esved (siyah). Bunlar eril biçimler; dişil isimlerle hamrâ, zerkâ, hadrâ, safrâ, beydâ, sevdâ kullanılır.

Arapçada renkler neden iki türlü?

Arapçada sıfatlar ismin cinsiyetine uyar. Temel renkler ef'al kalıbındadır ve dişilleri fa'lâ kalıbıyla yapılır; diğer renkler -iyy ile biter ve dişilde -iyye olur.

Kahverengi, turuncu ve mor Arapçada ne demek?

Kahverengi bunniyy (kahve çekirdeği bunn'dan), turuncu burtukâliyy (portakal'dan), mor benefseciyy (menekşe'den). Pembe verdiyy (gül'den), gri ramâdiyy (kül'den).

Arapçada sıfat nereye gelir?

İsimden sonra: beyt kebîr (büyük ev). Sıfat ismin cinsiyetine ve belirliliğine uyar: el-medresetu'l-kebîre (büyük okul).

"el-beytu'l-kebîr" ile "el-beytu kebîr" arasındaki fark ne?

Birincisi tamlama: "büyük ev". İkincisi tam bir cümle: "Ev büyük." Arapçada şimdiki zamanda "olmak" fiili söylenmediği için farkı sıfattaki el- takısı yaratır.

Çocuğuma Arapça renkleri nasıl öğretebilirim?

Görsel ve hareketli oyunlarla: renk avı, boyama dikte ve yukarıdaki sesli "dinle ve dokun" oyunu. Kısa ve sık tekrar, uzun derslerden daha etkili olur.

Çocuklar için Arapça (7–14 yaş)
Renklerle başlayan, oyunla ilerleyen Arapça

Harfler, renkler, sayılar ve günlük kalıplar; yaşa uygun oyunlar ve sesli tekrarlarla küçük gruplarda.

  • 7–14 yaşa göre gruplar
  • Oyun ve şarkıyla kelime
  • Okuma-yazmaya adım adım geçiş

Bunlar da işine yarar

Sepete git