Sözel Mantık Soruları Tablo Yöntemiyle Nasıl Çözülür?
Sınav salonu. Önünde dört kişi, dört şehir ve beş öncül var. İlk öncülü okuyorsun, aklında tutuyorsun. İkincisini okuyorsun, birincisi biraz bulanıklaşıyor. Üçüncüde başa dönüyorsun. Dördüncüde "Ali İzmirli miydi, değil miydi?" diye düşünürken saate bakıyorsun: Dört dakika geçmiş ve elinde hâlâ bir cevap yok.
Sözel mantık sorularında yaşanan bu tablo, adayların büyük kısmının ortak deneyimi. Sorun zekâ değil, yöntem. Bu soruları kafadan çözmeye çalışmak, beş topu aynı anda havada tutmaya benzer. Oysa bilgileri bir tabloya yerleştirdiğinde toplar masaya iner ve sen yalnızca hangisinin nereye gittiğine bakarsın.
Bu yazıda tablo yöntemini bir ders gibi, adım adım anlatacağız. KPSS, ALES ve DGS tarzındaki dört örnek soruyu tablonun boş halinden başlayıp tamamlanmış haline kadar birlikte çözeceğiz.
Sözel Mantık Soruları KPSS, ALES ve DGS'de Nasıl Sorulur?
Sözel mantık soruları; kişiler, günler, şehirler, meslekler gibi unsurlar arasındaki ilişkileri anlatan kısa bir metin ve ardından gelen öncüllerden oluşur. Senden beklenen, bu bilgilerden kesin ya da olası sonuçları çıkarmaktır.
KPSS
≈ 4 soru
Genel Yetenek testinin Türkçe bölümünde
ALES
≈ 8–10 soru
Sözel bölümde, öncül-sonuç ve yerleştirme soruları
DGS
≈ 8–10 soru
Sözel bölümde, sıralama, eşleştirme ve çıkarım
Not: ÖSYM, sözel bölümdeki alt konulara resmî bir soru sayısı vermez. Rakamlar son yılların sınavlarına dayanan yaklaşık değerlerdir ve sınavdan sınava değişebilir.
Soru Köklerini Doğru Okumak
Sözel mantıkta tablo kadar önemli olan bir şey daha var: soru kökünün tam olarak ne istediğini anlamak. Aynı tabloya bakıp farklı kökler için farklı cevaplar verirsin.
| Soru kökü | Ne arıyorsun? |
|---|---|
| "…kesinlikle doğrudur?" | Bütün olası senaryolarda doğru olan bilgi |
| "…olabilir?" | En az bir senaryoda doğru olan bilgi |
| "…olamaz?" / "…kesinlikle yanlıştır?" | Hiçbir senaryoda doğru olmayan bilgi |
| "…ise, hangisi…?" | Soruda verilen ek bilgiyi tabloya ekleyip yeni duruma bakmak |
Tablo Yönteminin 5 Altın Kuralı
Önce tabloyu kur, sonra okumaya devam et
Metnin ilk cümlesi kaç kişi, kaç gün, kaç özellik olduğunu söyler. Tabloyu öncülleri okumadan önce çiz.
Kesin bilgiyi ilk yerleştir
"Gül çarşamba nöbet tutar" gibi doğrudan bilgiler tablonun çapasıdır. Diğer öncülleri bunların etrafında çözersin.
Olumsuz bilgiyi ✗ ile işaretle
"Ali İzmirli değildir" bilgisi boşa gitmez. Tabloda ✗ biriktikçe geriye tek bir seçenek kalır.
"Her biri yalnızca bir" kuralını kullan
Bir satırda ✓ bulduğunda o satırın ve sütunun geri kalanına ✗ koy. Bu tek hareket çoğu zaman yarım dakika kazandırır.
Tıkandığında iki senaryo aç
Bilgiler tek bir sonuca götürmüyorsa olası durumları alt alta iki satırda yaz. "Olabilir" ve "kesinlikle" sorularının cevabı bu iki satırın karşılaştırmasındadır.
Sözel Mantıkta Kullanılan Üç Temel Tablo Türü
📋 Çapraz tablo
Kişiler satırda, özellikler sütunda. Hücrelere ✓ ve ✗ konur.
Kullanım: Eşleştirme soruları (kim nereli, kim hangi meslekte)
📅 Sıra tablosu
Günler, sıralar ya da katlar yan yana kutular halinde. Her kutuya bir kişi yazılır.
Kullanım: Nöbet, sıralama, yarış, kat soruları
🧩 Çok özellikli tablo
Bir eksende sıra, diğerinde birden fazla özellik satırı (kişi, kurs, renk...).
Kullanım: ALES ve DGS'deki çok değişkenli sorular
Örnek 1: Eşleştirme Sorusu (KPSS Tarzı)
Ali, Burcu, Cem ve Deniz'in her biri Ankara, İzmir, Bursa ve Trabzon illerinden farklı birinde doğmuştur. Bu kişilerle ilgili şunlar bilinmektedir:
- Ali ne İzmirli ne de Bursalıdır.
- Burcu ne İzmirli ne de Bursalıdır.
- Cem Bursalı değildir.
- Ankaralı kişi Burcu değildir.
Buna göre aşağıdakilerden hangisi kesinlikle doğrudur?
A) Ali Trabzonludur. B) Cem İzmirlidir. C) Deniz Ankaralıdır. D) Burcu Bursalıdır. E) Cem Bursalıdır.
1. Adım: Çapraz tabloyu kur ve olumsuz bilgileri işaretle
Dört kişi, dört şehir: 4×4'lük bir çapraz tablo. İlk üç öncül tamamen olumsuz bilgi; hepsini ✗ olarak yerleştiriyoruz. Dördüncü öncül de aslında bir olumsuzluk: Burcu Ankaralı değil.
| Ankara | İzmir | Bursa | Trabzon | |
| Ali | ✗ | ✗ | ||
| Burcu | ✗ | ✗ | ✗ | |
| Cem | ✗ | |||
| Deniz |
2. Adım: Tek boşluk kalan satırı bul
Burcu'nun satırına bak: Üç ✗ var, tek boş hücre Trabzon. Burcu Trabzonlu. "Her biri yalnızca bir" kuralı gereği Trabzon sütununun geri kalanına ✗ koyuyoruz. Şimdi Ali'nin satırında yalnızca Ankara kaldı: Ali Ankaralı. Ankara sütununa da ✗'leri ekleyince Cem'in satırında yalnızca İzmir kalıyor: Cem İzmirli, geriye kalan Bursa da Deniz'in.
| Ankara | İzmir | Bursa | Trabzon | |
| Ali | ✓ | ✗ | ✗ | ✗ |
| Burcu | ✗ | ✗ | ✗ | ✓ |
| Cem | ✗ | ✓ | ✗ | ✗ |
| Deniz | ✗ | ✗ | ✓ | ✗ |
Cevap: B. Tablo tek bir çözüme ulaştığı için "kesinlikle doğrudur" sorusunun cevabı doğrudan tablodan okunur: Cem İzmirlidir.
💡 Ders notu: Bu soruda hiçbir öncül doğrudan "X şuralıdır" demedi. Bütün çözüm olumsuz bilgilerden çıktı. Kafadan çözerken en çok unutulan bilgiler de bunlardır; tablo onları kaybetmeni engeller.
Örnek 2: Sıralama ve Nöbet Sorusu (DGS Tarzı)
Ece, Fatih, Gül, Hakan ve İrem, pazartesiden cumaya kadar her gün bir kişi olacak şekilde nöbet tutacaktır. Herkes yalnızca bir gün nöbet tutar. Nöbet düzeniyle ilgili şunlar bilinmektedir:
- Gül çarşamba günü nöbet tutar.
- Hakan, Gül'den hemen sonraki gün nöbet tutar.
- Ece pazartesi nöbet tutmaz.
- Fatih, İrem'den önceki bir günde nöbet tutar.
Soru 1: Buna göre aşağıdakilerden hangisi kesinlikle doğrudur?
A) Ece salı nöbet tutar. B) İrem cuma nöbet tutar. C) Fatih pazartesi nöbet tutar. D) Ece cuma nöbet tutar. E) İrem perşembe nöbet tutar.
Soru 2: İrem cuma günü nöbet tutmuyorsa Ece hangi gün nöbet tutar?
1. Adım: Sıra tablosunu kur, kesin bilgileri yerleştir
Beş gün, beş kutu. Gül çarşamba; Hakan "hemen sonraki gün" olduğuna göre perşembe. İki kesin bilgi, iki dolu kutu.
Pzt
Salı
Çar
Per
Cuma
2. Adım: Kalanları koşullara göre dene
Geriye pazartesi, salı ve cuma ile Ece, Fatih ve İrem kaldı. Pazartesiyi kim tutabilir? Ece tutamaz (öncül 3). İrem de tutamaz, çünkü Fatih ondan önce olmalı ve pazartesiden önce gün yok. O halde pazartesi Fatih'in. Salı ve cuma için Ece ile İrem'in yeri değişebilir; iki öncül de iki durumda sağlanıyor. İki senaryo açıyoruz:
| Pzt | Salı | Çar | Per | Cuma | |
|---|---|---|---|---|---|
| Senaryo 1 | Fatih | Ece | Gül | Hakan | İrem |
| Senaryo 2 | Fatih | İrem | Gül | Hakan | Ece |
Soru 1 cevabı: C. İki senaryoda da değişmeyen bilgi Fatih'in pazartesi nöbet tutmasıdır. A, B ve D yalnızca bir senaryoda doğru; E ise hiçbirinde doğru değil.
Soru 2 cevabı: Cuma. Ek bilgi Senaryo 1'i eler. Geriye Senaryo 2 kalır ve Ece cuma nöbet tutar.
💡 Ders notu: "Kesinlikle doğrudur" sorusunda cevap, senaryolar arasında değişmeyen hücredir. Senaryoları alt alta yazmanın gücü burada ortaya çıkar: Hangi bilginin sabit, hangisinin değişken olduğunu tek bakışta görürsün.
Örnek 3: Çok Özellikli Tablo ve "Olabilir" Sorusu (ALES Tarzı)
Kaan, Lale, Mert ve Nil; resim, müzik, satranç ve yüzme kurslarından farklı birine katılmaktadır. Kurslar pazartesi, salı, çarşamba ve perşembe günlerinden farklı birinde yapılmaktadır. Bu kişilerle ilgili şunlar bilinmektedir:
- Satranç kursu salı günüdür.
- Lale'nin kursu, yüzme kursundan önceki bir gündedir.
- Mert müzik kursuna katılır.
- Nil'in kursu pazartesi günüdür.
- Kaan resim kursuna katılmaz.
Soru 1: Buna göre aşağıdakilerden hangisi olabilir?
A) Nil yüzme kursuna katılır. B) Lale'nin kursu perşembedir. C) Mert'in kursu salıdır. D) Kaan'ın kursu perşembedir. E) Kaan resim kursuna katılır.
Soru 2: Mert'in kursu Kaan'ın kursundan önceki bir günde ise Kaan'ın kursu hangi gündür?
1. Adım: İki özellikli tabloyu kur
Bu soruda üç değişken var: kişi, kurs ve gün. Günleri sütuna, "Kişi" ve "Kurs"u iki ayrı satıra yazıyoruz. Kesin bilgiler: Nil pazartesi, satranç salı.
| Pzt | Salı | Çar | Per | |
|---|---|---|---|---|
| Kişi | Nil | ? | ? | ? |
| Kurs | ? | Satranç | ? | ? |
2. Adım: Zincirleme çıkarım yap
Şimdi öncülleri birbirine bağlayalım:
- Nil'in kursu ne olabilir? Satranç salı olduğu için Nil satrançta değil. Mert müzikte olduğu için Nil müzikte de değil. Yüzme olabilir mi? Lale yüzmeden önceki bir günde; yüzme pazartesi olsaydı Lale'ye gün kalmazdı. O halde yüzme pazartesi değil. Nil resim kursunda.
- Satranç kimin? Mert müzikte, Nil resimde. Satranç Kaan ya da Lale'nin. Lale yüzmede olamaz (kendinden önce olamaz) ve resim Nil'in; demek ki Lale satrançta, Kaan yüzmede. Lale salı.
- Çarşamba ve perşembe: Mert ile Kaan arasında paylaşılır. Lale (salı) yüzmeden önce olduğu için iki durum da öncülleri sağlar.
| Pzt | Salı | Çar | Per | |
|---|---|---|---|---|
| Senaryo 1 | Nil · Resim | Lale · Satranç | Mert · Müzik | Kaan · Yüzme |
| Senaryo 2 | Nil · Resim | Lale · Satranç | Kaan · Yüzme | Mert · Müzik |
Soru 1 cevabı: D. "Olabilir" sorusunda en az bir senaryoda doğru olan seçeneği ararız. Kaan Senaryo 1'de perşembe günü kursa gider. Diğer seçeneklerin hiçbiri iki senaryoda da gerçekleşmiyor.
Soru 2 cevabı: Perşembe. Mert'in Kaan'dan önce olması yalnızca Senaryo 1'de mümkündür.
Örnek 4: Gruplama ve Dağıtım Sorusu
Oya, Pelin, Rıza, Selin, Tuna ve Umut; mavi ve beyaz renkli iki araçla, her araçta üç kişi olacak şekilde geziye gidecektir. Şunlar bilinmektedir:
- Oya ile Pelin aynı araçta değildir.
- Rıza ile Selin aynı araçtadır.
- Tuna beyaz araçtadır.
- Umut, Oya ile aynı araçtadır.
Buna göre mavi araçta kimler vardır?
Gruplama sorularında tablo yerine iki kutu çizmek yeterlidir. Kilit nokta kapasite: Her araçta yalnızca üç kişi var.
- Oya ve Umut birlikte. Pelin onlardan ayrı.
- Rıza ile Selin ikilisi Oya'nın aracına giremez, çünkü o araçta 4 kişi olurdu. Demek ki Rıza ve Selin, Pelin'in aracında.
- Pelin'in aracı doldu (Pelin, Rıza, Selin). Tuna, Oya ve Umut'un yanına gider. Tuna beyaz araçta olduğuna göre Oya, Umut ve Tuna beyaz araçtadır.
🚙 Mavi araç
🚐 Beyaz araç
Cevap: Mavi araçta Pelin, Rıza ve Selin vardır.
Sözel Mantıkta En Sık Yapılan 5 Hata
Sözel mantık soruları dikkatli okuma ister. Okurken sık sık geri dönüyorsan satıra geri dönme alışkanlığı yazımız; tablolu ve görselli soruların mantığını merak ediyorsan görsel ve tablo soruları yazımız işine yarayabilir.
Kendini Dene: 2 Soru
Yukarıdaki örneklerin tablolarını kullanarak bu iki soruyu çöz. Cevaba bakmadan önce kendi tablonu çiz.
Soru A (Örnek 2'nin bilgilerine göre): Ece salı günü nöbet tutuyorsa İrem hangi gün nöbet tutar?
Cevabı göster
Cuma. Ece salı ise Senaryo 1 geçerlidir; İrem cuma nöbet tutar.
Soru B (Örnek 4'ün bilgilerine göre): Aşağıdakilerden hangisi kesinlikle yanlıştır?
A) Oya ile Tuna aynı araçtadır. B) Rıza mavi araçtadır. C) Umut beyaz araçtadır. D) Selin ile Pelin aynı araçtadır. E) Selin ile Umut aynı araçtadır.
Cevabı göster
E. Selin mavi, Umut beyaz araçtadır; aynı araçta olamazlar.
Son Söz: Tablo Bir Alışkanlıktır
Tablo yöntemi ilk başta yavaş gibi gelir; "çizmekle uğraşacağıma kafadan çözerim" diye düşünürsün. Birkaç hafta düzenli çalıştıktan sonra ise tablo, soruyu okurken elin kendiliğinden çizdiği bir şeye dönüşür ve çözüm süren belirgin biçimde kısalır. Her gün iki-üç sözel mantık sorusunu mutlaka tablo kurarak çözmek, bu alışkanlığı kazanmanın en kısa yoludur.
Sözel mantık da paragraf da önce doğru ve hızlı okumayla başlar. Sınav metinlerini daha hızlı ve dikkatle okumak istiyorsan Yetişkinler İçin Hızlı Okuma ve Görsel Hafıza programımıza göz atabilirsin. Paragraf sorularında süre sorunu yaşıyorsan Paragraf Hız Kampı da ilgini çekebilir.
Sık Sorulan Sorular
Sözel mantık sorusu ortalama kaç dakikada çözülmeli?
Sınav süresi düşünüldüğünde soru başına yaklaşık 1,5–2,5 dakika makul bir hedeftir. Aynı tabloya bağlı birden fazla soru varsa, tablo bir kez kurulduğu için sonraki sorular çok daha hızlı çözülür.
Her sözel mantık sorusu tabloyla mı çözülür?
Hayır. Eşleştirme, sıralama ve gruplama sorularında tablo ya da kutu çizimi neredeyse her zaman işe yarar. "Bütün A'lar B'dir" gibi önerme ve çıkarım sorularında ise küme şeması ya da ok gösterimi daha kullanışlı olabilir.
Bir soruda tıkanırsam ne yapmalıyım?
Önce henüz kullanmadığın öncül var mı diye bak. Hepsini kullandıysan iki senaryo aç. Yine ilerleyemiyorsan seçenekleri tek tek tabloya yerleştirip hangisinin öncüllerle çeliştiğini dene. Bu, özellikle "olamaz" sorularında hızlı bir yoldur.
KPSS, ALES ve DGS sözel mantık soruları birbirinden farklı mı?
Mantık ve çözüm yöntemi aynıdır. Fark daha çok zorluk ve değişken sayısındadır: ALES ve DGS'de üç değişkenli, birden fazla senaryolu sorulara daha sık rastlanır. Bu yüzden bir sınav için yaptığın tablo çalışması diğerlerine de doğrudan katkı sağlar.
