Yeni dönem kayıtlarında %20 erken kayıt indirimi

Hızlı OkumaUzman Görüşü

Okurken Bilmediğiniz Kelimelerde Neden Yavaşlarsınız? Duraklamaların Bilimi ve Hızlı Okuma

Okurken Bilmediğiniz Kelimelerde Neden Yavaşlarsınız? Duraklamaların Bilimi ve Hızlı Okuma

Derslerde en sık duyduğum cümlelerden biri şudur: “Hocam, hep aynı yerde takılıyorum. Bu kelimede gözüm duruyor, sonra geri gidiyorum. Ben yavaş mı okuyorum?” Öğrenci bunu söylerken aslında bir teşhis koyuyor: Yavaşlıyorsa bir sorun vardır.

Yıllardır hızlı okuma eğitimi veren biri olarak bu teşhise katılmıyorum. Gözünüz bilmediğiniz bir kelimede durduğunda beyniniz tam da yapması gereken işi yapıyor. Bu yazıda, bilinmeyen bir kelime karşısında neden yavaşladığımızı göz hareketi araştırmalarıyla ve Türkiye'de yapılmış çalışmalarla anlatacağım. Sonra daha tartışmalı bir yere geçeceğim: Bazı hızlı okuma uygulamalarında bu yavaşlama neden hiç yaşanmıyor ve bu neden iyi bir haber değil?

Okuma Kesintisiz Bir Akış Değil, Duraklamalar Dizisidir

Okurken gözlerimizin satırın üzerinde düzgünce kaydığını sanırız. Göz izleme cihazları bambaşka bir şey gösterir. Göz, sakkad denen kısa sıçramalarla ilerler ve bu sıçramaların arasında durur. Bu duruşlara fiksasyon ya da sabitleme denir. Yetişkin bir okurda bir fiksasyon genellikle 200–250 milisaniye, bir sıçrama ise 20–50 milisaniye sürer (Rayner, 1998). Türkçe alanyazında bu iki temel hareketi ve onlardan türetilen ölçüleri ayrıntılı biçimde anlatan bir derleme de var (Özer, Özdemir ve Kara, 2020).

Asıl önemli nokta şurada: Göz hareket ederken metinden işe yarar bilgi alınmaz. Buna sakkadik baskılama denir. Yani okuma, sıçramalar sırasında değil duraklamalar sırasında gerçekleşir. Bir öğrenciye “durmadan oku” demek, bir bakıma ona “okumadan oku” demektir.

Aşağıdaki grafik, tek bir cümlenin okunuşunu kelime kelime gösteriyor. Değerler temsilidir; gerçek bir ölçüm değil, alanyazında tipik olarak görülen örüntünün sadeleştirilmiş hâlidir.

BİR CÜMLENİN GÖZ İZİ · TEMSİLİ DEĞERLER
Öğretmen,   220 ms
sınavdan   240 ms
önce
atlandı: kısa ve tahmin edilebilir
—
mütereddit
iki fiksasyon: 290 + 250 ms
540 ms
görünen
taşma etkisi
310 ms
öğrenciye   230 ms
gülümsedi.
cümle sonu bütünleme
380 ms
↩ mütereddit
geri dönüş (regresyon)
200 ms

Grafikte üç şeye dikkat edin. “Önce” hiç fiksasyon almamış; kısa ve tahmin edilebilir kelimeler çoğu zaman göz üzerlerine gelmeden, çevresel görüşle işlenir. “Mütereddit” iki ayrı duraklama almış, üstelik okur ona bir kez de geri dönmüş. “Görünen” kelimesinde süre hâlâ yüksek: Zorluk, kelime geçildikten sonra da bir süre etkisini sürdürür. Buna taşma (spillover) etkisi denir.

Bilinmeyen Kelimede Göz Neden Uzun Durur?

Just ve Carpenter'ın (1980) “göz-zihin” varsayımı bu konuda hâlâ en yalın açıklamadır: Göz, zihin o kelimeyle işini bitirene kadar orada kalır. Sonraki yıllarda geliştirilen E-Z Reader modeli aynı fikri daha ince ayarla anlatır. Gözün bir sonraki kelimeye ne zaman sıçrayacağına, o an bakılan kelimenin sözcüksel işleminin ne kadar ilerlediği karar verir (Reichle, Rayner ve Pollatsek, 2003).

Bunun en sağlam kanıtı kelime sıklığı etkisidir. Uzunluk gibi özellikler eşitlendiğinde, dilde seyrek geçen kelimelere sık geçenlerden daha uzun bakılır (Inhoff ve Rayner, 1986; Rayner ve Duffy, 1986). Bu bulgu yalnızca İngilizceye ait değil. ODTÜ Bilişsel Bilimler'de yapılan bir tez, Türkçe cümleler okunurken kelimenin ek almamış gövdesinin hem sıklığının hem uzunluğunun gözün o kelimede kalma süresini etkilediğini gösterdi (Eren, 2014). Sondan eklemeli dilimizin göz hareketleri, Türkçe sessiz ve sesli okumayı kaydeden TURead veri setiyle artık sistemli biçimde incelenebiliyor (Acartürk vd., 2023). Dördüncü sınıflarla yapılan bir çalışma da yetkin ve zayıf okurların sık geçen kelimelerdeki ilk sabitleme sürelerini karşılaştırıyor (Özer ve Özdemir, 2021).

Hiç bilmediğiniz bir kelimede iş daha da ağırlaşır. Zihinsel sözlükte arama yapılır ve sonuç boş döner. Okur bu kez kelimenin çevresine yönelir. Chaffin, Morris ve Seely (2001), yeni bir kelimeyle karşılaşan okurların anlamı kurmak için bağlamdaki ipuçlarına daha uzun baktığını göstermiştir. “Mütereddit” kelimesinde yarım saniye içinde olan biteni kabaca şöyle sıralayabiliriz:

BİLİNMEYEN KELİMEDE ZİHNİN YAPTIKLARI
1 Harfler tanınırm-ü-t-e-r-e-d-d-i-t
2 Zihinsel sözlükte aranırsonuç boş döner
3 İçinden seslendirilirmü-te-red-dit
4 Bağlama bakılırsınav, önce, öğrenci
5 Geçici anlam atanır“kaygılı, kararsız gibi bir şey”
6 Cümle sonunda denetlenirtahmin doğrulanır ya da düzeltilir

Bu adımların her biri zaman ister. Dışarıdan “yavaşlama” diye gördüğümüz şey, bu işlemlerin izidir.

Geri Dönüşler: Hata Değil, Onarım

Okurken gözün geriye gitmesine regresyon denir. Yetkin okurlarda bile göz hareketlerinin yaklaşık yüzde 10–15'i geriye doğrudur (Rayner, 1998). Uzun yıllar bu geri dönüşler kötü bir alışkanlık olarak görüldü. Bazı hızlı okuma kaynakları hâlâ onları özgüven eksikliğinin işareti diye anlatır.

Schotter, Tran ve Rayner (2014) bu düşünceyi doğrudan sınadı. Deneylerinde okurun gözü bir kelimeden ayrıldığı anda o kelimenin harfleri x'lerle örtülüyordu. Okur geri dönebiliyordu ama döndüğünde hiçbir şey göremiyordu. Sonuç açıktı: Geri dönüşü işlevsiz bırakılan okurların anlaması bozuldu. Araştırmacılar bu bulgunun, göz hareketini ortadan kaldıran hızlı okuma uygulamalarının işe yararlığını sorgulattığını açıkça yazdı.

Öğretmen, öğrencinin babasına kızdığını söyledi.

Şimdi bu cümleyi bir daha düşünün. Kızan kim? Öğrenci mi babasına kızmış, yoksa öğretmen mi öğrencinin babasına kızmış? Okurların çoğu cümlenin sonuna gelince durur ve gözü “kızdığını” kelimesine geri gider. Bu geri dönüş bir hata değil; zihin kurduğu ilk yorumu denetliyor.

Elbette her geri dönüş yararlı değildir. Satırı kaybetmek, aynı kelimeyi tekrar tekrar çözmeye çalışmak ya da dikkatin dağılması başka bir hikâyedir. Bu ayrımı satıra geri dönme alışkanlığı yazımızda ayrıntılı ele aldık. Burada altını çizmek istediğim şey şu: Geri dönüşü sıfırlamaya çalışan bir eğitim, onarım mekanizmasını da sıfırlar.

Cümle Sonundaki Kısa Sessizlik: Bütünleme Duraklaması

Göz, cümle ve yan cümle sonlarında da daha uzun durur. Alanyazında buna wrap-up denir; Türkçede bütünleme etkisi diyebiliriz. Okur bu noktalarda o ana kadar okuduğunu bir araya getirir ve zihnindeki metin modeline ekler (Just ve Carpenter, 1980; Rayner, Kambe ve Duffy, 2000). Cümlenin bilgi yükü arttıkça bu duraklama uzar. Bu sürecin çocuklarda nasıl geliştiği, ilkokul öğrencilerinin göz hareketleri yetişkinlerinkiyle karşılaştırılarak da incelenmiştir (Tiffin-Richards ve Schroeder, 2018).

Ben bunu öğrencilerime şöyle anlatıyorum: Her nokta, beynin kısa bir ara rapor yazdığı yerdir. Rapor yazılmadan bir sonraki cümleye geçerseniz, paragrafın sonunda elinizde birbirine bağlanmamış cümleler kalır. Paragraf sorusunda “Bu parçada asıl anlatılmak istenen nedir?” sorusuna cevap veremeyen öğrencinin sorunu çoğu zaman hız değildir. Sorun, bu ara raporların yazılmamış olmasıdır.

Sabit Tempolu Hızlı Okuma Uygulamalarında Bu Yavaşlama Neden Yaşanmaz?

Ekranın ortasında kelimeleri tek tek ve sabit bir hızla gösteren uygulamaları bilirsiniz. Bu yönteme hızlı seri görsel sunum (RSVP) denir. Bazı yazılımlar da metni belirli bir tempoda kaydırır ya da kelimeleri sırayla vurgular. Bu araçlarla okurken bilinmeyen kelimede yavaşlamazsınız. Çünkü yavaşlama kararını siz vermezsiniz, tempoyu program belirler.

Sorun da tam burada başlıyor. “Mütereddit” ekranda “öğrenciye” ile aynı süre kalır. Geri dönemezsiniz, çünkü önceki kelime çoktan kaybolmuştur. Cümle sonunda ara rapor yazacak zamanınız yoktur, çünkü bir sonraki kelime gelmiştir bile. Kelimeyi görürsünüz ama anlamı kurmanıza fırsat verilmez.

  Doğal okuma Sabit tempolu sunum
Zor kelimedeki süre Gerektiği kadar uzar Her kelimeyle aynı
Geri dönüş Mümkün Mümkün değil
Cümle sonu duraklaması Okurun ihtiyacına göre Yok ya da sabit
Sonraki kelimeye çevresel bakış Var Yok; tek kelime görünür
Tempoyu kim yönetir? Okur Program

Rayner ve arkadaşlarının (2016) hızlı okuma üzerine hazırladığı kapsamlı derleme bu tabloya bir hesap ekler: Göz hareketleri toplam okuma süresinin en fazla yüzde 10'unu oluşturur. Yani gözü hareketten kurtararak kazanılabilecek zaman sınırlıdır; sürenin asıl sahibi anlama işidir. Derlemenin vardığı sonuç da bununla uyumlu: Hız ile doğruluk arasında bir değiş tokuş vardır. Metne daha az zaman ayıran okur, onu daha az anlar.

Türkiye'den de düşündürücü bir örnek var. Dedebali ve Saracaloğlu (2010), 48 sekizinci sınıf öğrencisine altı hafta boyunca hızlı okuma teknikleri öğretti. Deney gruplarının okuma hızı anlamlı biçimde arttı; okuduğunu anlamada ise gruplar arasında anlamlı bir fark çıkmadı. Hız göstergesi kolay yükselir. Anlama başka bir hesap ister.

Burada bir ayrım yapmam gerekiyor, çünkü bu eleştiri hızlı okumanın kendisine değil. Göz ve dikkat çalışmalarında tempolu egzersizlerin bir yeri olabilir; bir koşucunun ısınma hareketleri gibi. Ama anlamanız gereken bir metni, temposunu başkasının belirlediği bir ekranda okumak bambaşka bir şeydir. Hızlı okumanın ne olduğunu ve ne olmadığını Hızlı Okuma Nedir, Ne Değildir? yazısında ayrıntılı anlatmıştım.

Tempo dışarıdan dayatıldığında duraklamayı siz yönetemezsiniz. Duraklamayı yönetemeyen okur, anlamayı da yönetemez.

Her Metin, Hatta Metnin Her Cümlesi Aynı Hızda Okunmaz

Ronald Carver'ın okuma hızı üzerine çalışmaları bu konuda bana en çok şey öğreten kaynaklardan biri oldu. Carver tek bir okuma hızı yerine beş ayrı okuma süreci tanımlar; kendi deyişiyle beş “vites”. Üniversite öğrencileri için verdiği tipik hızlar şöyle:

CARVER’IN BEŞ OKUMA VİTESİ · KELİME/DAKİKA
5. vitesTarama
Aranan kelimeyi bulur
600
4. vitesGöz gezdirme
Kelimelerin anlamını alır
450
3. vitesAnlayarak okuma
Cümleleri birbirine bağlar
300
2. vitesÖğrenme
Fikirleri akılda tutmaya çalışır
200
1. vitesEzberleme
Bilgiyi tekrarlayarak kaydeder
138

Her yavaş vites, hızlı olanların yaptığı işin üzerine yeni bir iş ekler (Carver, 1997). Yavaşlamak, daha fazla zihinsel işlemi devreye sokmak demektir. Hızlar standart uzunlukta kelimeye göre verilmiştir ve Türkçe metinlere doğrudan aktarılmamalıdır; asıl önemli olan oranlar ve mantıktır.

Aynı durum tek bir metnin içinde de geçerli. Beş cümlelik bir fen paragrafını düşünelim. İyi bir okurun hızı cümleden cümleye değişir:

BİR PARAGRAFIN HIZ HARİTASI
Bitkiler besinlerini kendileri üretir.BİLDİK GİRİŞ
Bu sürece fotosentez denir; klorofil, ışık enerjisini kimyasal enerjiye dönüştürür.TANIM VE TERİM
Örneğin bir saksıyı karanlık bir odaya koyarsanız yaprakları birkaç gün içinde sararmaya başlar.ÖRNEK
Ancak ışık şiddeti belli bir düzeyi aştıktan sonra fotosentez hızı artık artmaz.KOŞUL VE İLİŞKİ
Bu yüzden seralarda ışık kadar sıcaklık ve karbondioksit de ayarlanır.SONUÇ
Çubuk uzadıkça hız artar. Kırmızı: yavaş, turuncu: orta, yeşil: hızlı.

İyi okur bu haritayı bilinçli olarak çizmez ama okurken yaptığı şey tam olarak budur. Hızlı okuma eğitimi bu haritayı fark etmeyi ve vitesi bilerek değiştirmeyi öğretebilir. Her yeri aynı hızda okumayı öğretemez; öğretmeye de çalışmamalıdır. Hız ile anlama arasındaki ilişkiyi Hız mı, anlama mı? yazımızda da tartıştık.

Bilinmeyen Kelime Oranı Neden Bu Kadar Belirleyici?

Bir metindeki kelimelerin ne kadarını bildiğiniz, hızınızı belirleyen en sessiz etkendir. Hu ve Nation (2000) bir kurgu metninde bilinen kelime oranını değiştirerek okuduğunu anlamayı ölçtü. Bazı okurlar yüzde 95'le idare edebiliyordu, ama çoğu yeterli anlama için metindeki kelimelerin yüzde 98'ini bilmeye ihtiyaç duydu. Türk öğrencilerden gelen veri de aynı yönü gösteriyor: Akaydın'ın (2018) yedinci sınıflarla yaptığı çalışmada kelime bilgisi, okuduğunu anlamadaki varyansın yaklaşık yüzde 60'ını açıklıyordu.

300 KELİMELİK BİR LGS PARAGRAFINDA
%98bilinen kelime6bilinmeyen kelime %95bilinen kelime15bilinmeyen kelime %90bilinen kelime30bilinmeyen kelime

Yüzde 98 kapsama, 300 kelimelik bir paragrafta en fazla 6 bilinmeyen kelime demek. Yüzde 95'te bu sayı 15'e çıkıyor. On beş kelimenin her birinde fazladan duraklamalar, geri dönüşler ve bağlamdan tahmin denemeleri eklendiğinde öğrencinin “ben yavaş okuyorum” dediği tablo ortaya çıkar. Oysa sorun gözde değil, sözlüktedir.

Bu yüzden en etkili hızlandırma çalışması çoğu zaman kelime çalışmasıdır. Bir kelimeyi bir kez görmek yetmez. Bilinen kelimeye dönüşmesi için onunla farklı bağlamlarda defalarca karşılaşmak ve onu hatırlamaya çalışmak gerekir. Aktif hatırlama yazısında anlattığım yöntemler kelime öğreniminde de aynen işler.

Bilişsel Hızlı Okumada Hız Nereden Gelir?

Bizim derslerimizde hız, duraklamaları ortadan kaldırarak değil, onları kısaltarak gelir. Bir kelime ikinci, üçüncü karşılaşmada artık bilinmeyen kelime değildir; göz orada daha kısa durur. Konuya dair bilgi arttıkça cümle sonundaki bütünleme duraklamaları da hafifler. Bilişsel Hızlı Okuma kitabında ve derslerimizde kullandığımız 3'lü okuma tekniği bu ilkeye dayanır (Aktaş, t.y.):

1. OKUMASüre tutulur. Okur metni kendi temposunda okur ve okuduğunu anlatır. 2. OKUMAHedef daha kısa bir süredir. Anlaşılan yerlerden hızlı geçilir, ilk okumada kaçan bilgi eklenir ve metin yeniden anlatılır. 3. OKUMASüre bir kez daha kısalır. Metin bir bütün olarak yeniden anlatılır.

İlkokul düzeyinde dördüncü bir okuma eklenir ve bu okuma sesli yapılır.

Bu teknikte tempoyu hiçbir zaman bir ekran belirlemez. Okur hızlanır, çünkü metni artık tanır; ilk okumadaki duraklamalar ikinci okumada işini bitirmiştir. Firdevs Güneş'in Hızlı Okuma ve Anlamı Yapılandırma kitabının başlığı da aynı yaklaşımı özetler: Hız, anlamın kurulmasından ayrı düşünülemez (Güneş, 2009). Bizim için hız anlamanın sonucudur, anlamanın yerine geçen bir hedef değildir.

Bilinmeyen kelimeyle karşılaştığınızda: beş adım

1 İlk karşılaşmada sözlüğe koşmayın. Kelimenin altına küçük bir nokta koyun ve devam edin.
2 Cümleyi bitirin. Anlamın büyük kısmı çoğu zaman cümlenin sonunda gelir.
3 Bağlamdan bir tahmin yapın ve sayfa kenarına tek kelimeyle yazın.
4 Kelime paragrafın ana fikrini taşıyorsa paragraf bitince sözlüğe bakın ve tahmininizle karşılaştırın.
5 Ertesi gün kelimeyi kendi kurduğunuz bir cümlede kullanın. Bilinmeyen kelime ancak böyle bilinen kelimeye dönüşür.

Kendi Duraklamalarınızı Gözlemleyin: Kısa Bir Uygulama

Aşağıdaki metinde anlamını bilmeyebileceğiniz üç kelime var. Önce normal hızınızda, bir kez okuyun ve sürenizi tutun. Okurken gözünüzün nerede durduğunu ve nereye geri döndüğünü fark etmeye çalışın. Süre ölçmeyi bilmiyorsanız okuma hızınızı evde ölçmek için hazırladığımız rehbere bakabilirsiniz.

Kasabanın eski kütüphanesi, belediyenin yıllardır süren müphem tavrı yüzünden kapanmanın eşiğine gelmişti. Kimse kesin bir karar vermiyor, bina her kış biraz daha yıpranıyordu. Sonunda bir grup öğrenci kütüphaneyi kurtarmak için imza toplamaya başladı. İlk günlerde büyük bir mukavemetle karşılaştılar; esnaf ilgisiz, yetkililer isteksizdi. Ama öğrenciler vazgeçmedi. Üç ay sonra imzalar meclise sunulduğunda, kütüphanenin bu şehrin hafızası olduğu herkes için tebarüz etmişti. Bina onarıldı ve kapılar yeniden açıldı.

Şimdi üç kelimenin anlamını bağlamdan tahmin edin: müphem, mukavemet, tebarüz etmek. Sonra metni ikinci kez okuyun ve sürenizi karşılaştırın.

ANLAMLARmüphem: belirsiz, açık olmayan · mukavemet: direnç, karşı koyma · tebarüz etmek: açıkça ortaya çıkmak, belirginleşmek

Büyük olasılıkla ilk iki kelimenin anlamını bağlam size büyük ölçüde verdi. Üçüncüsünde cümlenin sonunda kısa bir duraklama yaşadınız. İşte o duraklama, anlamın yerine oturduğu andı. İkinci okumanızın daha kısa sürmesinin nedeni de gözlerinizin güçlenmesi değil, o duraklamaların işini ilk okumada bitirmiş olmasıdır.

Sık Sorulan Sorular

Okurken geri dönmek kötü bir alışkanlık mı?

Çoğu zaman hayır. Yetkin okurlarda bile göz hareketlerinin yaklaşık yüzde 10–15'i geriye doğrudur ve bu dönüşler anlamayı destekler. Sorun, geri dönüşün satırı kaybetmekten ya da dikkatin dağılmasından kaynaklandığı ve sürekli tekrarlandığı durumlardır.

Hızlı okuma uygulamaları tamamen işe yaramaz mı?

Göz ve dikkat çalışmalarında ısınma olarak bir yerleri olabilir. Ama anlamanız gereken bir metinde temponun okur tarafından belirlenmesi gerekir. Kelimeleri sabit hızla gösteren sunumlar geri dönüşü ve cümle sonu duraklamalarını engellediği için anlamayı zayıflatabilir.

Bilmediğim kelimede durup hemen sözlüğe bakmalı mıyım?

İlk karşılaşmada genellikle hayır. Kelimeyi işaretleyin, cümleyi bitirin ve bağlamdan tahmin edin. Kelime paragrafın ana fikrini taşıyorsa paragraf bittiğinde sözlüğe bakın.

Çocuğum bilmediği kelimelerde çok yavaşlıyor. Endişelenmeli miyim?

Bilinmeyen kelimede yavaşlamak doğaldır. Ancak çocuk bildiği, sık geçen kelimelerde de takılıyor, hâlâ heceleyerek okuyor ya da okuduğunu anlatamıyorsa akıcılığın ayrıca değerlendirilmesi gerekir. İlkokul çağındaki çocuklar için Akıcı Okuma ve Okuduğunu Anlama Kursu bu amaçla hazırlandı.

Göz egzersizleri okumayı hızlandırır mı?

Bilinmeyen kelimedeki yavaşlamanın kaynağı göz kasları değil, zihnin yaptığı işlemlerdir. Bu yüzden kelime bilgisi ve konuya dair bilgi, hızı göz egzersizlerinden çok daha fazla etkiler. Bu konudaki yaygın yanlışları hızlı okuma hakkında 7 yanlış bilgi yazımızda topladık.

Hızınızı Ekran Değil, Siz Yönetin

Anlayarak Hızlı Okuma Kursu 4 hafta ve 24 dersten oluşur. Başlangıçta okuma hızınızı ve anlama düzeyinizi ölçer, 3'lü okuma tekniğiyle ikisini birlikte geliştiririz. Telefon ve WhatsApp: 0507 653 27 07

Anlayarak Hızlı Okuma KursuLGS–YKS Paragraf Hız Kampı

Taner Aktaş · Bilişsel Hızlı Okuma kitabının yazarı, Bilişsel Akademi

Kaynakça

YABANCI KAYNAKLAR

Carver, R. P. (1997). Reading for one second, one minute, or one year from the perspective of rauding theory. Scientific Studies of Reading, 1(1), 3–43.

Chaffin, R., Morris, R. K. ve Seely, R. E. (2001). Learning new word meanings from context: A study of eye movements. Journal of Experimental Psychology: Learning, Memory, and Cognition, 27(1), 225–235.

Hu, M. ve Nation, I. S. P. (2000). Unknown vocabulary density and reading comprehension. Reading in a Foreign Language, 13(1), 403–430.

Inhoff, A. W. ve Rayner, K. (1986). Parafoveal word processing during eye fixations in reading: Effects of word frequency. Perception & Psychophysics, 40(6), 431–439.

Just, M. A. ve Carpenter, P. A. (1980). A theory of reading: From eye fixations to comprehension. Psychological Review, 87(4), 329–354.

Rayner, K. (1998). Eye movements in reading and information processing: 20 years of research. Psychological Bulletin, 124(3), 372–422.

Rayner, K. ve Duffy, S. A. (1986). Lexical complexity and fixation times in reading: Effects of word frequency, verb complexity, and lexical ambiguity. Memory & Cognition, 14(3), 191–201.

Rayner, K., Kambe, G. ve Duffy, S. A. (2000). The effect of clause wrap-up on eye movements during reading. The Quarterly Journal of Experimental Psychology, 53A(4), 1061–1080.

Rayner, K., Schotter, E. R., Masson, M. E. J., Potter, M. C. ve Treiman, R. (2016). So much to read, so little time: How do we read, and can speed reading help? Psychological Science in the Public Interest, 17(1), 4–34.

Reichle, E. D., Rayner, K. ve Pollatsek, A. (2003). The E-Z Reader model of eye-movement control in reading: Comparisons to other models. Behavioral and Brain Sciences, 26(4), 445–476.

Schotter, E. R., Tran, R. ve Rayner, K. (2014). Don't believe what you read (only once): Comprehension is supported by regressions during reading. Psychological Science, 25(6), 1218–1226. https://doi.org/10.1177/0956797614531148

Tiffin-Richards, S. P. ve Schroeder, S. (2018). The development of wrap-up processes in text reading: A study of children's eye movements. Journal of Experimental Psychology: Learning, Memory, and Cognition, 44(7), 1051–1063.

TÜRKÇE KAYNAKLAR

Acartürk, C., Özkan, A., Pekçetin, T. N., Ormanoğlu, Z. ve Kırkıcı, B. (2023). TURead: An eye movement dataset of Turkish reading. Behavior Research Methods. https://doi.org/10.3758/s13428-023-02120-6

Akaydın, Ş. (2018). Yedinci sınıf öğrencilerinin kelime bilgi düzeyleri ile okuduğunu anlama becerileri arasındaki ilişki (Doktora tezi). İnönü Üniversitesi.

Aktaş, T. (t.y.). Bilişsel hızlı okuma. Bilişsel Akademi.

Dedebali, N. C. ve Saracaloğlu, A. S. (2010). Hızlı okuma tekniğinin sekizinci sınıf öğrencilerinin okuma hızlarına ve okuduğunu anlama düzeylerine etkisi. Pamukkale Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 27, 171–183.

Eren, E. (2014). Sözcüklerin sıklık ve uzunluklarının Türkçe cümleleri okumada göz hareketleri üzerindeki etkisi (Yüksek lisans tezi). Orta Doğu Teknik Üniversitesi.

Güneş, F. (2009). Hızlı okuma ve anlamı yapılandırma. Nobel Yayın Dağıtım.

Özer, E. ve Özdemir, S. (2021). Yetkin ve zayıf okurların sıklığı yüksek olan sözcüklere ilk sabitleme sürelerinin incelenmesi. Ana Dili Eğitimi Dergisi.

Özer, E., Özdemir, S. ve Kara, M. (2020). Göz izleme tekniği ile okuma becerilerinin incelenmesi. Türk Eğitim Bilimleri Dergisi, 18(1), 437–455. https://doi.org/10.37217/tebd.714158

TA
Taner Aktaş

Hızlı Okuma Eğitici Eğitmeni

Taner Aktaş, Gazi Üniversitesi Türk Dili ve Edebiyatı mezunu, 25 yılı aşkın mesleki deneyime sahip bir eğitimci ve yazardır. Hızlı okuma, akıcı okuma, okuduğunu anlama, dikkat, odaklanma ve paragraf teknikleri alanlarında uzun yıllardır çalışmalar yürütmektedir. Kurucusu olduğu Bilişsel Akademi bünyesinde binlerce öğrenciyle çalışan Aktaş, farklı yaş gruplarına yönelik eğitim programları, hızlı okuma kitapları ve yazılım destekli öğrenme materyalleri geliştirmektedir. Eğitim çalışmalarının yanı sıra okuma kültürünü geliştirmeye yönelik içerikler hazırlamakta; öğrencilerin yalnızca daha hızlı okumalarını değil, okuduklarını anlamalarını, yorumlamalarını ve eleştirel düşünme becerilerini geliştirmelerini hedeflemektedir.

Sepete git