Blok Okuma Nasıl Yapılır?
Paragraf sorusunu okudun, son cümleye geldin ve ilk cümle aklında yok. Başa döndün, bir daha okudun. Saat ilerliyor, sıradaki sorular bekliyor. Bu durum sana tanıdık geliyorsa yalnız değilsin. Çoğu öğrenci metni kelime kelime okuduğu için cümlenin başını yolda kaybeder.
Bu yazıda bunu değiştirecek bir teknik öğreneceksin: blok okuma. Önce ne olduğunu göreceksin, sonra cümleyi doğru bölmeyi öğreneceksin, en sonda da çözümlü alıştırmalarla kendin deneyeceksin. Yanına bir kalem ve saat tutabileceğin bir telefon al.
Blok Okuma Nedir?
Blok okuma, metni kelime kelime değil, birlikte anlam taşıyan 2–3 kelimelik gruplar hâlinde okumaktır. Örneğin "okulun bahçesindeki yaşlı çınar" ifadesini beş ayrı kelime olarak değil, iki parça olarak okursun: "okulun bahçesindeki" ve "yaşlı çınar". Böylece cümleyi daha akıcı okur, anlamını daha kolay kurarsın.
Aslında blok okumayı her gün farkında olmadan yapıyorsun. Birine telefon numaranı söylerken "0, 5, 0, 7, 6, 5, 3…" diye tek tek saymazsın. "0507 · 653 · 27 · 07" diye gruplarsın, çünkü gruplanmış bilgi akılda daha kolay kalır. Blok okuma, aynı işi kelimelerle yapmaktır.
Dene: Aynı Cümleyi İki Şekilde Oku
Aşağıdaki cümleyi önce birinci satırdaki gibi, her kelimede kısa bir durak vererek oku. Sonra ikinci satırdaki gibi, her mor kutuyu tek seferde oku.
Kütüphanenin sessiz salonunda ders çalışan öğrenciler, pencereden süzülen ışığın sayfalara düştüğünü fark etmedi.
Blok blok · 5 parçaKütüphanenin sessiz salonunda ders çalışan öğrenciler, pencereden süzülen ışığın sayfalara düştüğünü fark etmedi.
Farkı hissettin mi? İkinci okumada cümle beş parçada kuruluyor: nerede, kim, ne oldu, nereye düştü, sonuç ne. Birinci okumada ise beynin on üç parçayı aklında tutup sonradan birleştirmeye çalışıyor. Paragrafın başını unutmanın sebebi çoğu zaman budur.
Blok Okuma Neden İşe Yarar?
Okurken gözün satırda düz bir çizgide kaymaz. Küçük atlamalarla ilerler ve her atlamada çok kısa bir an durur. Kelime kelime okuyan öğrencinin gözü her kelimede durur, üstelik sık sık geri döner. Blok okuma bu durakları anlam gruplarına göre düzenler. Bunun sana üç faydası olur:
- Daha az geri dönersin. Her blok kendi içinde tamamlandığı için "neydi o?" diye başa dönme ihtiyacın azalır.
- Anlamı daha erken yakalarsın. Cümlenin sonunu beklemeden ne anlatıldığını takip edersin.
- Daha az yorulursun. Uzun metinlerde dikkatin daha geç dağılır.
Cümleyi Nereden Böleceksin? 4 Altın Kural
Blok okumada en sık yapılan hata, cümleyi her üç kelimede bir rastgele bölmektir. Blokları kelime sayısı değil, anlam belirler. Şu dört kuralı aklında tut:
- Birbirine bağlı kelimeleri ayırma. "Türkçe dersinin ilk sorusu", "yaşlı çınar ağacı" gibi gruplar tek bloktur.
- "-en, -dığı, -ecek" ekli kelimeyi yanındakiyle oku. "ders çalışan öğrenciler", "okuduğum kitap", "gelecek hafta" birlikte anlam taşır.
- "için, kadar, gibi, ile" gibi kelimeleri öncekine bağla. "akşama kadar", "senin için", "kardeşi ile".
- Kalıplaşmış ifadeleri bölme. "fark etmek", "göz atmak", "dikkat çekmek" tek parçadır.
Şimdi aynı cümleyi bir de yanlış bölelim. Kırmızı kutulara bak: her biri yarım bir anlamla kalıyor, beynin parçaları yeniden birleştirmek zorunda kalıyor.
Kütüphanenin sessiz salonunda ders çalışan öğrenciler, pencereden süzülen ışığın sayfalara düştüğünü fark etmedi.
Mini Test: Hangisi Doğru Bölünmüş?
A) Her sabah erken | kalkan kardeşim | okula yürüyerek | gider.
B) Her sabah | erken kalkan kardeşim | okula yürüyerek gider.
Cevabı göster
Doğru cevap B. A seçeneğinde "erken kalkan" ifadesi ikiye bölünmüş. "Erken kalkan kardeşim" bir kişiyi anlatan tek bir anlam grubudur.
Blok Okuma Nasıl Uygulanır? 5 Adımda Çalışma
Şimdi uygulamaya geçiyoruz. Adımları sırayla yap. Bir adımda rahatlamadan diğerine geçme.
1. Adım: Önce Okuma Hızını Ölç
Gelişimini görebilmek için başlangıç noktanı bilmelisin. Bunun için aşağıdaki 3. alıştırmadaki metni süre tutarak oku ve soruları cevapla. Hesap çok basit:
Okuma hızı = metindeki kelime sayısı ÷ okuma süren (saniye) × 60
Örnek: 150 kelimelik bir metni 60 saniyede okursan hızın 150 kelime/dakika olur. Aynı metni 45 saniyede okursan 150 ÷ 45 × 60 = 200 kelime/dakika.
Hızın kadar, soruları doğru cevaplayıp cevaplamadığın da önemli. Hızlandın ama soruları kaçırıyorsan bu gerçek bir ilerleme değildir.
İstersen ölçümü ücretsiz AI hızlı okuma testiyle birkaç dakikada da yapabilirsin; test hem hızını hem anlama oranını gösterir.
2. Adım: Metni Kalemle Bloklara Ayır
Okumaya başlamadan önce metni kurşun kalemle bloklara böl. Blokların arasına küçük dik çizgiler çekmen yeterli. İlk günlerde bu iş biraz yavaş gidebilir, sorun değil. Birkaç gün sonra çizgi çekmeden de blokları görmeye başlarsın.
Önce bölünmüş metni oku. Her mor kutuyu tek seferde okumaya çalış.
Bal arıları, çiçeklerden topladıkları nektarı kovanda bala dönüştürür. Bir kavanoz bal için arıların milyonlarca çiçeği ziyaret etmesi gerekir. Kovandaki her arının belli bir görevi vardır.
Şimdi sıra sende. Aşağıdaki iki cümleyi defterine yaz ve bloklara ayır. Sonra cevabınla karşılaştır.
1. Mustafa Kemal 19 Mayıs 1919'da Bandırma Vapuru ile Samsun'a çıktı ve Millî Mücadele'yi başlattı.
2. Kuzey Yarım Küre'de yılın en uzun gündüzü 21 Haziran'da yaşanır.
Cevapları göster
1. Mustafa Kemal | 19 Mayıs 1919'da | Bandırma Vapuru ile | Samsun'a çıktı | ve Millî Mücadele'yi başlattı.
2. Kuzey Yarım Küre'de | yılın en uzun gündüzü | 21 Haziran'da yaşanır.
Senin bölmen birebir aynı olmak zorunda değil. Önemli olan "Bandırma Vapuru", "en uzun gündüz" gibi birbirine bağlı kelimeleri ayırmamış olman.
3. Adım: Kalemle Ritim Tut
Kalemini bir işaretçi gibi kullan. Kalemin ucunu bloğun altına koy, bloğu oku ve kalemi bir sonraki bloğa kaydır. Kalem her blokta bir kez durmalı ve hiç geri dönmemeli. Okurken dudakların kıpırdıyorsa ya da kelimeleri içinden heceliyorsan biraz yavaşla. Ritim oturdukça bu alışkanlık kendiliğinden azalır.
Parmakla ya da kalemle takip etmek "çocukça" değildir. Başlangıçta gözünü düzenler ve geri dönmeni engeller. Ritim oturduğunda kalemi zaten bırakacaksın.
4. Adım: Bölmeden Oku ve Süre Tut
Artık çizgi çekmeden okumayı deneyeceksin. Blokları okurken kendin belirle. Aşağıdaki metin 1. adımdaki ölçüm için de kullanılabilir.
Kronometreyi başlat, metni bir kez oku, bitince durdur. Metne geri dönmeden soruları cevapla.
Düşünen Kollar
Ahtapotlar, okyanusun en ilginç canlıları arasında yer alır. Bu canlıların üç kalbi vardır. Kalplerden ikisi kanı solungaçlara, üçüncüsü ise vücudun geri kalanına pompalar. Ahtapotların kanı kırmızı değil, mavidir. Bunun nedeni, kanlarında oksijen taşıyan proteinin demir yerine bakır içermesidir.
Ahtapotları asıl şaşırtıcı yapan özellik ise kollarıdır. Sinir hücrelerinin büyük bölümü beyinlerinde değil, kollarında bulunur. Bu yüzden her kol, beyinden komut beklemeden bir nesneye dokunabilir, onu tanıyabilir ve tutabilir. Bilim insanları bu nedenle ahtapot kollarını "düşünen kollar" olarak adlandırır.
Ahtapotlar, renk ve doku değiştirerek çevrelerine uyum sağlayabilir. Bir kayanın üzerinde kayaya, kumun üzerinde kuma benzerler. Ayrıca kemikleri olmadığı için çok dar aralıklardan geçebilirler. Akvaryumlardan kaçan ahtapotlar, bu yetenekleri sayesinde zaman zaman haberlere konu olur.
Sorular
1. Ahtapotların kaç kalbi vardır?
2. Ahtapotların kanı neden mavidir?
3. Ahtapot kollarına neden "düşünen kollar" denir?
Cevapları ve hız tablosunu göster
1. Üç kalbi vardır.
2. Kanlarında oksijen taşıyan protein demir yerine bakır içerdiği için.
3. Sinir hücrelerinin büyük bölümü kollarında bulunduğu için. Kollar beyinden komut beklemeden dokunabilir, tanıyabilir ve tutabilir.
Metin 112 kelimedir. Okuma süreni aşağıdaki tabloda bul; süren tabloda yoksa formülle hesapla:
| Okuma süren | Okuma hızın |
|---|---|
| 25 sn | 269 kelime/dakika |
| 30 sn | 224 kelime/dakika |
| 35 sn | 192 kelime/dakika |
| 40 sn | 168 kelime/dakika |
| 50 sn | 134 kelime/dakika |
| 1 dk | 112 kelime/dakika |
| 1 dk 15 sn | 90 kelime/dakika |
| 1 dk 30 sn | 75 kelime/dakika |
3 sorunun 3'ünü de doğru cevapladıysan hızın anlamayla birlikte gelişiyor demektir. 2 ya da daha az doğrun varsa hızını biraz düşür ve blokları kısa tut.
Daha fazla alıştırma metni istersen seviyeye göre hızlı okuma metinleri yazımızda sorularıyla birlikte hazır metinler bulabilirsin.
5. Adım: Her Hafta Yeniden Ölç
Haftada bir gün, daha önce okumadığın benzer uzunlukta bir metinle ölçümü tekrarla. Sonuçları bir deftere tarihle birlikte yaz. İlerlemeni sayılarla görmek, çalışmaya devam etmeni kolaylaştırır.
Paragraf Sorusunda Blok Okuma: LGS Tarzı Örnek
Blok okumanın sınavda nasıl işe yaradığını bir örnekle görelim. Aşağıdaki soruyu önce kendin çöz, sonra çözüm yoluna bak.
Birçok öğrenci, başarılı olmak için saatlerce masa başında oturması gerektiğine inanır. Oysa uzun süre çalışmak, her zaman verimli çalışmak anlamına gelmez. Dikkatin dağıldığı üç saatlik bir çalışma, odaklanarak geçirilen kırk dakikadan daha az şey kazandırabilir. Bu yüzden önemli olan masada geçirilen süre değil, o sürenin nasıl kullanıldığıdır.
Bu metinde asıl anlatılmak istenen aşağıdakilerden hangisidir?
A) Öğrenciler her gün en az üç saat ders çalışmalıdır.
B) Çalışmanın verimi, harcanan süreden çok odaklanmaya bağlıdır.
C) Kırk dakikadan uzun süren çalışmalar dikkati dağıtır.
D) Başarılı öğrenciler masa başında daha az vakit geçirir.
Çözüm yolunu göster
1. Önce soru kökünü oku. "Asıl anlatılmak istenen" deniyor. Demek ki ana düşünceyi arıyorsun. Bu tür sorularda cevap çoğu zaman metnin son cümlesinde ya da "oysa, bu yüzden, aslında" gibi kelimelerden sonra gelir.
2. Metni bloklarla oku. Özellikle şu bloklara dikkat et:
Oysa uzun süre çalışmak, her zaman verimli çalışmak anlamına gelmez.
Bu yüzden önemli olan masada geçirilen süre değil, o sürenin nasıl kullanıldığıdır.
3. Seçenekleri ele. A, metnin karşı çıktığı düşünceyi savunuyor. C, metindeki "kırk dakika" örneğini abartarak genelleme yapıyor; bu tipik bir çeldiricidir. D'deki bilgi metinde hiç geçmiyor. Geriye son blokla aynı şeyi söyleyen B kalıyor.
Doğru cevap: B
Gördüğün gibi blok okuma tek başına yetmiyor. Önce soru kökünü okumak ve seçenekleri metne dayanarak elemek de gerekiyor. Seçenekler arasında kalıyorsan paragraf sorularında çeldiricileri ayırt etme yazımız sana yardımcı olur.
4 Haftalık Blok Okuma Çalışma Planı
Günde 10 dakika, haftada en az 5 gün çalışman yeterli. Pazar günü 1 saat çalışmak yerine her gün 10 dakika çalışmak çok daha iyi sonuç verir.
| Hafta | Ne yapacaksın? |
|---|---|
| 1. hafta | Başlangıç hızını ölç. Her gün kısa bir metni kalemle 2 kelimelik bloklara ayır ve kalemle ritim tutarak oku. |
| 2. hafta | Blokları 2–3 kelimeye çıkar. Bir gün bölünmüş, bir gün bölünmemiş metin oku. Her metinden sonra 2 cümlelik özet yaz. |
| 3. hafta | Artık çizgi çekme. Haftanın ikinci yarısında kalemi de bırak. Süre tutarak oku. |
| 4. hafta | Farklı metinler dene: hikâye, fen metni, paragraf soruları. Hafta sonunda yeniden ölç ve ilk haftayla karşılaştır. |
Blok Okumada Sık Yapılan 4 Hata
- Hızlanmak için anlamayı feda etmek. Hızın arttı ama soruları kaçırıyorsan bir adım geri dön ve blokları kısalt.
- Çok uzun bloklar yapmak. 5–6 kelimelik bloklar beyni zorlar ve farkında olmadan kelime atlamaya başlarsın.
- Cümleyi rastgele bölmek. Blokları kelime sayısına göre değil, anlama göre kur.
- Her metni aynı şekilde okumak. Tabloda bir bilgiyi ararken tarama, ders çalışırken detaylı okuma daha doğrudur. Farkları göz gezdirme, tarama ve seçici okuma yazımızda; ders çalışırken nasıl okuman gerektiğini de detaylı okuma yazımızda bulabilirsin.
Blok Okuma Hakkında Sık Sorulan Sorular
Blok okumayı kaç günde öğrenirim?
Mantığını birkaç günde kavrarsın. Alışkanlık hâline gelmesi için ise birkaç hafta düzenli çalışman gerekir. Süre, başlangıç seviyene ve ne kadar düzenli çalıştığına göre değişir.
Hızlanınca okuduğumu anlamıyorum. Ne yapmalıyım?
Bu çok normal. Hızı zorlamayı bırak, blokları 2 kelimeye düşür ve kalemle ritim tutmaya geri dön. Anlama oturduktan sonra hız kendiliğinden gelir.
Sınavda da blok okuma mı kullanmalıyım?
Evet, ama tek başına değil. Önce soru kökünü oku, sonra metni bloklarla oku. "Değinilmemiştir" gibi olumsuz soru köklerinde ise acele etme, metni dikkatle oku.
Telefondan ya da tabletten çalışabilir miyim?
Çalışabilirsin, ama ilk haftalarda basılı metin daha iyidir. Kâğıt üzerinde blokları kalemle işaretleyebilirsin ve bildirimler dikkatini dağıtmaz.
Blok okuma hangi sınıflar için uygun?
Akıcı okuyabilen herkes için uygundur. Ortaokul, lise öğrencileri ve sınava hazırlananlar en çok faydayı görür. Hâlâ heceleyerek okuyorsan önce akıcı okuma çalışmalısın.
Blok Okumayı Öğretmenle Çalışmak İster misin?
Bilişsel Akademi hızlı okuma programının ilk haftasında anlayarak okuma ve blok okuma çalışılır. Başlangıçta okuma hızın ve anlama düzeyin ölçülür, program sonunda aynı ölçüm tekrarlanır. Sınava hazırlanıyorsan paragraf hız kampımıza, ortaokuldaysan ve evden katılmak istiyorsan online anlayarak okuma ve paragraf kursumuza göz atabilirsin.
Hızlı Okuma Kursunu İncele Okuma Hızımı Ücretsiz Ölç
